Ljubav na poslednji pogled

Najvećim uspehom mnogih nekadašnjih i današnjih pisaca iz ovih krajeva Balkana smatra se upravo to što je o njima pisao hrvatski književni i muzički kritičar, novinar i pisac Igor Mandić, drag gost Beograda, čiju je poslednju knjigu „U zadnji čas“ kod nas objavilo srpsko predstavništvo hrvatske izdavačke kuće „Profil knjiga“. U Hrvatskoj je Mandić često „stupidno opanjkavan“ kako se prodao Beogradu, tako što je „za masne pare ocrnjivao Krležu“, a zatim i zbog toga što je 1996. godine „demonstrativno prešao granicu“ kako bi u Beogradu bio čašćavan klekovačom i škembićima.

O svemu tome bez ustezanja Igor Mandić progovara u pomenutoj svojoj knjizi, autobiografskom rijaliti šou programu (i nastavku prethodnog dela „Sebi pod kožu“), u kojoj napokon otkriva šta je to što ga je oduvek istinski privlačilo u Srbiji. Prema Mandićevom mudrom priznanju bile su to – Srpkinje, koje su ga uvek rado viđale u svom društvu. Ovakvo „prirodno“ obrazloženje, koje šeretski udara na sve „politikantske kalkulacije i patriotske lamentacije“, nije tako često na zapadnom Balkanu, na kome se još osećaju bolne posledice cepkanja kultura i ljudskih vrednosti i gde svojatanje Njegoša, Andrića, Selimovića ili Pekića, nažalost, prevazilazi okvire dnevnih novina i zadire u osetljivo pitanje duboko uzdrmanih nacionalnih identiteta.

U Srbiji se često čuje i mišljenje Splićanina Borisa Dežulovića, autora jasnog antiratnog opredeljenja, koji je nedavno podjednako osudio skandaloznu presudu zagrebačkog Opštinskog sudakojom je ugledni hrvatski intelektualac Predrag Matvejević osuđen zbog uvrede Tuđmanovog i Bobanovog pisara Mile Pešorde, kao i napad u Beogradu na Teofila Pančića. Takođe, dolazak Dubravke Ugrešić, hrvatske autorke koja od 1993. godine živi u Amsterdamu, uvek je zapažen kod nas, naročito zbog njene kritičnosti u odnosu na pitanja identiteta, nacionalizma, mitova.

Dakle, srpska sredina jeste otvorena za književnike i mišljenja iz okruženja, a u prilog tome govore i objavljivanja trenutno najpopularnijih autora iz Hrvatske i BIH, kao i njihova gostovanja u Beogradu. Izdavačka kuća „Rende“ (tu je i srpsko predstavništvo hrvatskog VBZ) daje najslikoviti pregled savremene hrvatske i bosanskohercegovačke književne scene, a dela autora Miljenka Jergovića, Vedrane Rudan, Renata Baretića, Meline Kamerić, Ante Tomića, Muharema Bazdulja, Emira Imamovića Pirketa, Slađane Bukovac, Lamije Begagić i drugih ne „prevodi“, već ih prenosi u izvornom obliku jezičke raznolikosti nekada jednog srpskohrvatskog književnog jezika.

Romani Miljenka Jergovića odslikavaju i užasne dokaze o tome da su žrtve sadašnje „jugosfere“ najviše molile svoje dželate, upravo zato što su živele uz njih i dobro ih poznavale. U „Rendetu“ čitamo, između ostalih, i Jergovićeve romane „Mama Leone“, „BuickRivera“, „Dvori od oraha“, „Ruta Tanenbaum“, novi „Roman o Korini“.

Knjige Vedrane Rudan „Uho, grlo, nož“, „Ja, nevjernica“, „Crnci u Firenci“, „Ljubav na poslednji pogled“ bestseleri su širom Hrvatske i Srbije. Da li sočne psovke ili još sočnija kritika tranzicije, muškog šovinizma, ženske gluposti oličene u želji za idilom, moći, vlasti, crkve, države, lažnog morala, čine ove knjige, na neki način, katarzičnim za naše ljude? Ipak, progovarajući o razlikama i sličnostima među ljudima iz jugosfere, Vedrana Rudan postavlja i univerzalna pitanja o tome kako najzad biti slobodan. Međutim, nijedna srpska izdavačka kuća nije otvorila svoje predstavništvo u Hrvatskoj, pa ni u BiH, Sloveniji ili Makedoniji, a izdanja ili gostovanja srpskih pisaca, pojedinačno ili na sajmovima knjiga u okruženju, vrlo su sporadična.

Marina Vulićević