Duhovna riznica istorije

Crkva svetog Marka, kako je Beograđani već decenijama zovu, iako joj je „službeno ime” Crkva svetog apostola i evangeliste Marka, ove godine obeležava dva vredna jubileja: osam decenija od osvećenja kamena temeljca i 70 godina od prvog bogosluženja. Do izgradnje Hrama Svetog Save, tašmajdanska bogomolja bila je najveći pravoslavni hram na Balkanu, a danas je sasvim sigurno jedna od najbogatijih riznica srpske istorije i duhovnosti.

– Crkva svetog apostola i evangeliste Marka nije, eto, ni posle osam decenija od početka gradnje potpuno završena. To se odnosi, pre svega, na unutrašnjost, ukrašavanje, živopis, odgovarajuću rasvetu, ozvučenje, grejanje, ventilacioni sistem. Drugi svetski rat, a zatim i nacionalizacija crkvene imovine, zaustavili su obnovu. Poslovni prostor u takozvanoj zgradi „Jata” i porta hrama su vraćeni crkvi, tako da konačno znamo šta je vlasništvo Srpske pravoslavne crkve – priča protojerej stavrofor Trajan Kojić, starešina hrama. On očekuje da će do kraja meseca biti završena celokupna sanacija krova.

Sam hram je svojevrsna riznica svedočanstava istorije. Čim se uđe, sa desne strane uz južni zid, nailazi se na mermernu grobnicu cara Stefana Dušana, urađenu po projektu dr Dragomira Tadića. U nju su položeni zemni ostaci srpskog vladara, doneseni iz manastira Svetih arhanđela kod Prizrena. Iznad sarkofaga urađena je kompozicija u mozaiku „Krunisanje cara Dušana”, rad Đure Radlovića.

Sa suprotne, severne strane, izrađena u istom stilu i od istog materijala, nalazi se grobnica patrijarha Germana. Tu je i Radlovićev mozaik „Nedremano je oko”.

Ispod narteksa hrama je kripta u kojoj počivaju mitropolit Teodosije, episkop niški Viktor, episkop šabački Gavrilo i episkop timočki Mojsije. Tu su pohranjeni i kralj Aleksandar Obrenović i kraljica Draga, zatim Ana Jovana Obrenović, knjaz Milan Obrenović i knežević Sergije Obrenović. U kripti je i grob ktitora starog hrama Lazara Panče.

Crkvena kripta je inače izuzetno dobro sređena i u njoj se svakog četvrtka organizuju predavanja. Gosti su eminentni poslenici kulture, kako duhovnici, tako i svetovni predavači.

– Hram je monumentalna građevina, u duhu srpskog srednjovekovnog graditeljstva, po ugledu na zadužbinu kralja Milutina, manastir Gračanicu kod Prištine. Naravno, razmere ovog hrama su mnogo veće. Spoljašnji zidovi su iz dve boje od prirodnog materijala u srpsko-vizantijskom načinu gradnje. Ovaj hram je dobar primer kako stari duhovni uzori oblikovani novim građevinskim materijalima mogu lepo da izgledaju u gradskoj sredini i da pri tom ne izgube na autentičnosti – zaključuje otac Trajan.