Du ju spik mađarul

Subotica – „Došla sam u školu po sina i povezli smo kući i njegovog druga. U jednom trenutku sam shvatila da dečaci na zadnjem sedištu razgovaraju na engleskom. Moj sin ide u mađarski razred, nesiguran je u srpskom jeziku, a njegov drug je iz srpskog odeljenja”, priča nam Dora V. koja odlično govori srpski i sebi prebacuje što sina nije više motivisala da i on nauči jezik.

Priča ove majke, i pored medijske popularnosti naslova da u Subotici deca iz srpskih i mađarskih porodica razgovaraju na engleskom, ipak, nije uobičajena slika. Prema iskustvu prosvetnih radnika, novinara koji prate ovu oblast ali i roditelja, deca koja se druže mogu naravno da se sporazumeju i bez engleskog, ali svi ističu da je veći problem što nema dovoljno nacionalno mešovitih druženja.

U Subotici se oduvek jezik sredine učio ili u nacionalno mešovitoj porodici, ili kroz igru, druženje, na ulici i na igralištu. Kada to izostane, za decu koja nastavu pohađaju na mađarskom jeziku ostaju dva puta nedeljno obavezni časovi srpskog jezika kao nematernjeg u osnovnoj ili u srednjoj školi. Deci koja uče na srpskom jeziku ostavljena je alternativa da biraju da li će fakultativno da slušaju mađarski jezik. Uglavnom, izaberu da ne slušaju.

Međutim, rezultat ne bi bio bitno drugačiji i da ga pohađaju, kao kada je to bio obavezan predmet, jer višedecenijsko iskustvo iz tog perioda govori da gotovo niko nije naučio mađarski u školi. Nastavni planovi i programi za učenje i mađarskog i srpskog jezika kao nematernjeg bili su nezanimljivi, neusklađeni sa uzrastom deteta i uglavnom nepraktični.

Jedan profesor iz srednje škole to opisuje ovako: „Sa decom radim ’Most na Žepi’ od Ive Andrića, a posle škole oni ne umeju u pekari da traže kilogram hleba na srpskom jeziku”.

Ovakva situacija dosadila je profesoru Đorđu Sabou, koji predaje srpski jezik u Ekonomskoj srednjoj školi, pa je zajedno sa još troje svojih kolega sačinio novi program učenja srpskog kao nematernjeg. Program je već nekoliko godina u nečijoj fioci, a deca i dalje uče po planu starom više od 20 godina. Kao iskusan pedagog on tvrdi da nije tačno da ne postoji komunikacija među mladima, da to u velikoj meri zavisi od pojedinca, i navodi primer iz razreda gde je odeljenjski starešina i gde ima dve devojčice koje su osnovnu školu završile na mađarskom jeziku. Posle pola godine, ove učenice potpuno su savladale i jezik i bez problema se uklopile.

– Nailazim na mlade ljude koji ne žele da nauče srpski, ili mađarski, jer im je to gubljenje vremena, oni ne vide sebe u ovoj sredini, žele da odu i zato su već na kraju osnovne škole na konverzacijskom nivou savladali engleski. Za mene je nedopustivo ne naučiti jezik sredine i države u kojoj živiš, ali oni imaju drugačije mišljenje – kaže nam jedna mlada nastavnica.

Uobičajeno je da mladi ljudi koji dolaze iz sredina koje su pretežno naseljene Mađarima veoma teško uče i komuniciraju na srpskom, jer u njihovoj sredini za to nije bilo potrebe. Naravno, da osećaju nesigurnost i teskobu čim se udalje od rodnog sela. Isto tako, u mestima, pa i delovima grada gde nisu zastupljene manjine, odrastaju mladi ljudi nespremni da savladaju mađarski jezik.

U Subotici, a tako je i u većini vojvođanskih mesta gde Mađari žive u znatnom broju, u svim osnovnim i srednjim školama postoje odeljenja na srpskom i mađarskom jeziku, a osim toga od pre nekoliko godina postoji i gimnazija „Dežo Kostolanji”, gde je nastava isključivo na mađarskom jeziku, kao i viša škola za obrazovanje vaspitača na mađarskom jeziku.

-----------------------------------------------------------

Godišnje više od 300 mešovitih brakova

Od 293.299 Mađara u Srbiji na popisu 2002. godine, njih 274.296 izjasnilo se da govore mađarskim jezikom. U ovoj populaciji više je žena, preko 148.000. Od onih koji kod kuće ne govore maternji mađarski jezik 17.761 stanovnik je rekao da govori srpski, a od toga ponovo je više žena, njih 9.204. Prema podacima Zavoda za statistiku samo u 2002. godini sklopljeno je 1.734 braka u kojima su mladoženja, ili mlada, bili Mađari. Najviše su ih sklapali sa Mađarima (1.162), pa potom sa Srbima (376).

-----------------------------------------------------------

KARLOV UGAO

. Građani Srbije su multinacionalni Srbi.

. Mi poštujemo sve susede. S komšijama je već druga stvar.

. Neobjašnjiv fenomen je da u Srbiji još ima Srba.

. Mnoge delove zemlje smo izgubili na mufte. To je ohrabrilo muftiju.

. Srbin je multinacionalan: puši ko Turčin, pije ko Rus, buni se ko Grk u apsu, nadrljava ko žuti...

. Da li je i Vlah Alija bio Rumun?

. Što se tiče Srba iz Crne Gore – ćeraće nas još.

. Svi koji pišu ćirilicom su Srbi, ali ne pišu svi Srbi ćirilicom..

. Ako se sva plemena otcepe, Srbi ostaju u rezervatu.

. Naša država je multinacionalna, multiseksualna i posebno multisocijalna.

Dragutin Minić