Tvrđave na Dunavu

„Tvrđave na Dunavu” je još jedan projekat korišćenja bogatog kulturnog nasleđa Srbije kao resursa održivog razvoja turizma i važan segment kulturnog koridora jugoistočne Evrope. Pokrenulo ga je Ministarstvo kulture u saradnji sa Ministarstvom ekonomije i Turističkom organizacijom Srbije.

Tvrđave su u prošlosti bile najznačajniji vojni objekti koji su obezbeđivali odbranu, sigurnost stanovništva, ali i doprinosili političkoj i vojnoj dominaciji na ovom strateški veoma važnom području.

Priobalje Dunava je imalo najveći strateški značaj u očuvanju rečnog puta, koji je bio najznačajnija saobraćajnica ovog dela Evrope, sve do kraja 19. veka. Zato su i najznačajnije i najmonumentalnije tvrđave u Srbiji podignute upravo na obalama Dunava. Smatraju se najznačajnijim evropskim spomenicima vojne arhitekture.

Bač – tvrđava u Baču je ravničarskog tipa, smeštena na malom ostrvu, nastalom od nekadašnjeg meandra reke Mostong. Nekada je ceo kompleks bio okružen vodom, a prilazilo mu se pokretnim mostovima. Danas se tvrđava u Baču istražuje i restaurira u okviru velikog projekta održivog razvoja „Vekovi Bača”. U tvrđavi se odvijaju posebni turistički i obrazovni programi.

Petrovaradinska tvrđava – zbog dominantnog položaja i „neosvojivosti” često nazivana „Gibraltar na Dunavu”, nalazi se u Petrovaradinu, delu Novog Sada, na obroncima Fruške gore, jedinog nacionalnog parka Vojvodine.

Današnji izgled Petrovaradinska tvrđava je dobila u periodu 1692–1780. Građena je prema Vobanovom sistemu, po projektima poznatih vojnih inženjera Marsiljija, Kajzefelda i Vamberga.

Smatra se drugom po veličini u Evropi. Dobro je očuvana. U njoj se nalazi Muzej grada Novog Sada, predstavlja izvanredan spomenik kulture. Svakog leta na njoj se održava međunarodni muzički festival Exit.

Beogradska tvrđava – veličanstveni spomenik međunarodnog značaja, koji se uzdiže iznad ušća Save u Dunav. Smeštena je u velelepnom parku Kalemegdan.

U doba Kelta na ovom prostoru se razvio i grad nazvan Singidunum. Rimski kastrum je najstarije utvrđenje koje je ovde podignuto, kao važno uporište na granici Rimskog carstva. Na ruševinama antičkog utvrđenja nastala je prva slovenska naseobina. Ranovizantijska tvrđava je bila od belog kamena koji je bleštao sa svog uzdignutog položaja, zbog čega je od 9. veka poznata kao Beli grad – Beograd. Više puta razrušena i rekonstruisana, konačni izgled je dobila krajem 18. veka.

Beogradska tvrđava je najatraktivnija turistička destinacija za posetioce našeg glavnog grada. U njoj se nalaze Vojni muzej i galerija Prirodnjačkog muzeja, a tradicionalno se održavaju veliki kulturni događaj. Popularna je po restoranima i sportskim terenima koji su na raspolaganju posetiocima.

Smederevska tvrđava – najveće ravničarsko srednjovekovno utvrđenje u Evropi, što je čini jedinstvenom u srpskoj arhitekturi tog perioda. Podignuta je na veoma važnom geografskom položaju, na ušću Jezave u Dunav, kao središte svetovne i crkvene vlasti u vreme despota Đurđa Brankovića (1427–1456).

Danas pleni veličanstvenim izgledom i monumentalnošću. Ovog leta će se u parku i na letnjoj pozornici odigravati Smederevske letnje igre (po ugledu na Dubrovačke).

Tvrđava Ram – nalazi se u selu Ram na obali Dunava, između Velikog Gradišta i Kostolca. Sagrađena je na steni koja se sa istočne strane spušta ka reci. Danas poznatu tvrđavu podigli su Turci (sultan Bajazit II) 1483. godine za odbranu od ugarskog upada. Iako je relativno dobro očuvana, neophodni su konzervatorski radovi da bi se zaštitila od propadanja.

Tvrđava Golubac – uzdiže se na nepristupačnom stenovitom terenu desne obale Dunava na samom ulazu u Đerdapsku klisuru, kao srednjovekovno utvrđenje. Izgrađena je verovatno početkom 14. veka (1335. godine se prvi put pominje u jednoj ugarskoj povelji). Značajan je spomenik kulture i turistička atrakcija.

Tvrđava Fetislam – nalazi se na Dunavu, zapadno od savremenog naselja u Kladovu. Zanimljivo je da naziv tvrđave Fetislam znači „Kapija mira”. Turci su podigli mali grad početkom 16. veka, a u 18. i 19. veku gradili su veliki grad. Tvrđava je detaljno istražena i konzervirana.