Počeci srpske štampe

Prve srpske knjige štampane su sredinom 18. veka u Rusiji, zatim u Mlecima, a od 1770. u Beču. Grk iz Janjine, Dimitrije Teodosije, dobio je 1755. godine od mletačkih vlasti dozvolu da osnuje štampariju u kojoj će štampati i knjige za pravoslavne Srbe. Teodosije je u Mlecima štampao više srpskih knjiga, a pored njih i prvi srpski časopis (1768. godine) pod nazivom „Slaveno-serbski magazin”. Pokretač i urednik časopisa bio je jedan od najaktivnijih srpskih pisaca i prosvetitelj 18. veka – Zaharije Stefanović Orfelin. Nažalost, izdao je samo jedan broj.

Pojava prvih srpskih novina vezana je takođe za Grke. Braća Markides Puljo su u svojoj štampariji u Beču 1790. godine izdavali grčke novine, a uz pomoć srpskih trgovaca odobreno im je i izdavanje novina na srpskom jeziku. Prve novine pod nazivom „Serbskija novini” izlazile su u Beču od marta 1791. do kraja 1792. godine. Nakon toga, u Beču je počeo da izlazi jedan drugi srpski list – „Slaveno-serbskija vjedomosti”, koji je izdavao Stefan Novaković, a izlazio je od avgusta 1792. do decembra 1794. godine. Posle gašenja ovih novina, Srbi nisu imali svoju štampariju i novine skoro dvadeset godina.

Novi list na srpskom jeziku pojavio se u Beču 1. avgusta 1813. godine pod nazivom „Novine serbske”. Tri godine su novine izlazile svaki dan, osim nedelje i praznika. Do maja 1816. godine list su uređivali Dimitrije Davidović i Dimitrije Frušić, studenti medicine. Posle diplomiranja na fakultetu i odlaska Frušića iz redakcije, Davidović se borio da sačuva list, jer je tiraž i broj pretplatnika opadao. Polovinom 1821. Davidović je napustio Beč i prešao u Srbiju, a „Novine” je ostavio svom saradniku, studentu prava Petru Matiću.

Prve novine u Kneževini Srbiji – „Novine serbske” pojavile su se 1834. godine u Kragujevcu, a kasnije nastavile da izlaze u Beogradu. Novine su pokrenute s ciljem da šire prosvetu i kulturu, ali su po svom sadržaju bile, pre svega, politički list. Po načinu uređivanja i tehničkom izgledu nisu zaostajale za najboljim stranim listovima tog doba. Inače, novine su štampane u državnoj štampariji. Kao urednik, Davidović nije zamišljao svoje novine samo kao sredstvo obaveštavanja, već i kao sredstvo iznošenja sopstvenih mišljenja i stavova. Zbog toga je došao u sukob s knezom Milošem, koji je naredio da se nad „Novinama serbskim” ustanovi cenzura. Knez je Davidoviću stavio do znanja da se novinar u Srbiji ne sme baviti politikom. Zbog nepoštovanja kneževih zapovesti, Dimitrije Davidović je udaljen iz novinarstva.

Jovan Popović