Miroslavljevo jevanđelje delilo sudbinu naroda

U „Politici” od 11. jula objavljen je tekst „Još se dogovara datum povratka lista Miroslavljevog jevanđelja u Srbiju”.

Miroslavljevo jevanđelje je najznačajniji ćirilični spomenik srpskoslovenske pismenosti iz 12. veka. U njemu su uporedo zastupljena dva ondašnja srpska pravopisa: zetsko-humski i raški. Nastalo je 1185. godine, po narudžbini zahumskog kneza Miroslava (1168–1171), jednog od četvorice sinova raškog velikog župana Stefana Nemanje, osnivača dinastije Nemanjića (1113–1196), za potrebe zadužbine kneza Miroslava i Eparhije humske Srpske pravoslavne crkve. Predstavlja prevod grčkog bogoslužbenog Jevanđelja carigradske crkve Sv. Sofije. Najveći deo jevanđelja delo je prepisivača Grigorija Dijaka, dvorskog pisca kneza Miroslava. Prepisivanje je trajalo sedam godina, a Grigorije je samostalno napisao kraj rukopisa, u četiri kratka zapisa i ukrasio tekst ornamentima.

Ruski arhiepiskop Porfirije Uspenski, oduševljen Jevanđeljem, iscepao je 1845. godine 166. stranicu (prethodno je prepisana) i odneo je u Rusiju. Ova stranica i danas se čuva u Ruskoj nacionalnoj biblioteci u Sankt Peterburgu.

Miroslavljevo jevanđelje od nastanka do 1896. godine nalazilo se u srpskom manastiru Hilandaru, na Svetoj Gori, na grčkom ostrvu Atosu, koga su osnovali monah Simeon i sin mu Sveti Sava 1198. godine. Godine 1896. poklonjeno je kralju Aleksandru Obrenoviću (1876–1903) prilikom njegove posete Hilandaru. Od tada, Miroslavljevo jevanđelje je prolazilo kroz neverovatan i zagonetan put i često bilo ugroženo.

Pri povlačenju srpske vojske, kralja Petra I i prestolonaslednika Aleksandra Karađorđevića i Vlade Srbije ka jugu Srbije, zbog nadiranja neprijateljske vojske u Velikom ratu, poneta je i dvorska arhiva najvažnijih knjiga, spisa i drugih državnih dokumenata koje je trebalo sačuvati. U Kruševcu, 5. oktobra 1915. godine, kralj Petar I naređuje Dobrosavu Ružiću, senatoru i dvorskom bibliotekaru, da pregleda i izdvoji najvažnija dokumenta iz dvorske arhive koja su morala da budu sačuvana po svaku cenu. U jednom drvenom sanduku Ružić pronalazi Miroslavljevo jevanđelje i predaje ga prestolonasledniku Aleksandru Karađorđeviću. Zahvaljujući tome, Miroslavljevo jevanđelje je proživelo Albansku golgotu kao i srpska vojska. Na Krfu je čuvano u Glavnoj državnoj blagajni, do 1918. godine. Po završetku Velikog rata čuvano je u Muzeju kneza Pavla. Miroslavljevo jevanđelje danas se čuva u Narodnom muzeju Srbije u Beogradu, a otcepljeni list u Biblioteci Sankt Peterburga.

Organizacija UN za obrazovanje, nauku i kulturu (Unesko) uvrstila je 2005. godine srpsko Miroslavljevo jevanđelje u svoju Biblioteku 120 najvrednijih dela koja je stvorila ljudska civilizacija.

Ljubomir Iv. Jović,
pravni savetnik u penziji