Istorijske istine ili zablude

Čitajući kolumnu gospodina Cvijetina Mihajlovića pod naslovom „Nerazumno istrajavanje u sukobu” moram da pohvalim razmišljanje i poruku iznetu u tom tekstu, u vezi sa našim (nažalost) neostvarenim srpskim nacionalnim pomirenjem i boljom nacionalnom strategijom. Želeo bih da dopunim neke njegove istorijske prikaze i objašnjenja, posebno o antifašističkoj aktivnosti Srba u Drugom svetskom ratu.

Ustanak u okupiranoj Jugoslaviji, a posebno Srbiji, nisu podigla dva antifašistička patriotska pokreta – četnici i partizani, nego je to u početku ustanka bio samo jedan antifašistički pokret ujedinjenih ustanika, u čijim redovima su se nalazili partizani (komunisti) i četnici (monarhisti). To njihovo zajedničko delovanje u oslobađanju zemlje trajalo je od početka jula (kada je ustanak počeo) pa do druge polovine oktobra 1941. godine, kada su Nemci počeli sa izvršavanjem kaznenih mera streljanja talaca u Srbiji (7.000 streljanih ljudi po principu sto za jednog, i to u gradovima Kragujevcu, Gornjem Milanovcu i Kraljevu, ali i po drugim gradovima i selima). Ova surova streljanja nedužnih civila bila su jedan od najvažnijih razloga zašto je došlo do razmimoilaženja i razlaza, a na kraju i do sukoba između četnika i partizana. Četnici kao srpski nacionalisti nisu želeli eskalaciju sukoba sa Nemcima, bojeći se njihove dalje odmazde nad srpskom narodom ako se ustaničke akcije nastave. Hteli su da se primire, pasiviziraju i da čekaju svoj trenutak, a to je krajnji poraz Nemačkog rajha od strane savezničkih snaga. Partizani, kao ideološki borci internacionalnog komunizma, želeli su nastavak borbe protiv fašista do kraja, bez obzira na žrtve, verujući u pobedu Sovjetskog Saveza i njihove Crvene armije nad fašističkom armadom.

Drugi razlog je vezan upravo za naše rusofilstvo, jer smo mi Srbi i ušli u taj antifašistički ustanak duboko verujući u brzu pobedu Sovjeta, odnosno Rusa nad Nemcima. Ali, pošto se to nije dogodilo te 1941. godine na istočnom ratištu, nego je fašistička armada došla do prilaza Moskvi, naše ustanike je uhvatio defetizam i tada su počeli da shvataju da se rat neće tako brzo završiti, a ni zemlja osloboditi od okupatora.

Treći razlog jeste političke prirode – oko različitih ideja o ostvarivanju državnog uređenja i uspostavljanja političkog sistema nakon završetka rata. Na Teheranskoj konferenciji 1943. godine dogovorena je podela Evrope na interesne sfere velikih sila pobednica u tom velikom drugom ratu, i oni su se opredelili za Tita i partizane, koji su još za vreme rata izvršili reorganizaciju svog komunističkog pokreta u socijalistički, a neposredno nakon rata (posle Rezolucije Informbiroa 1948. godine) okrenuli leđa Staljinovoj doktrini komunizma. Čerčil je još za vreme rata te stvari dogovorio sa Titom. Sve ovo ne osporava činjenicu da je NOVJ, na čelu sa Titom, izvojevala veliku pobedu (uz veliku pomoć Crvene armije, ali i zapadnih saveznika) nad fašističkim snagama u Jugoslaviji i oslobodila zemlju od okupatora uz naravno velike žrtve naroda, a posebno srpskog.

Miomir Garašanin,
Beograd