Bez metafora

Dramatizujući roman „Majstor i Margarita” Mihaila Bulgakova, Milena Depolo je zadržala previše narativnih tokova tako da u srednjem delu predstave reditelja Boška Đorđevića zaista postaje teško pratiti sve likove i njihove odnose. Napori u praćenju razvoja gomile fragmenata radnje povećavaju se i zato što glumci igraju više likova, tako da je u nekim momentima predstave zbrka prilično velika, pa je to jedan od razloga slabljenja njene konzistentnosti i značenja.

Ni reditelj predstave, na žalost, nije uspeo da pronađe najadekvatniji način da ujednačeno i verodostojno transponuje složen svet Mihaila Bulgakova, uglavljen između fantastike i groteske, niti da odgovarajuće izrazi piščev neposustajući, satirični humor. Načini igre pojedinačnih glumaca su dosta neusaglašeni, u rasponu od neubedljivog preko ubedljivog psihološkog realizma do krajnjeg manirizma. Rezultat toga, i odsustva jasnog rediteljskog stava, jeste – vašar glumačkih težnji i stilova.

Nemanja Oliverić igra Bezdomnog pojednostavljeno, i previše očiglednim, ograničavajućim sredstvima oblikuje lik preplašenog i paranoičnog mladog pesnika. U sličnom maniru nastupa i Zoran Ćosić, u ulozi Berlioza koji je fabrikovani autoritet birokratije. I Ćosić je nedovoljno uverljiv zbog jednoznačnog, transparentnog realizma u igri, što oduzima neophodnu višeslojnost lika.

Branislav Trifunović igra Majstora i Pontija Pilata zadovoljavajuće, u okvirima psihološkog realizma. Faustovski lik Majstora, koji predstavlja metaforu borbe umetnika sa totalitarnošću vlasti, glumac korektno prikazuje kao strašno ranjivog, neutešno izgubljenog. Milena Predić, takođe sugestivno, diskretno realistički, stvara lik Margarite, oličenje neuništivih ženskih principa, odlučne, bezgranične ljubavi.

Goran Šušljik nastupa najsuverenije, u ulogama mefistofelovskog Volanda i lutajućeg filozofa Ješua Ha-Nocrija. Rafiniranim, suzdržanim, a vrlo izražajnim sredstvima glumac odlučno prikazuje složenost likova, njihovu autoritativnost, superiornost, manipulativnost. I Nikola Vujović, u ulozi Azazela, igra spretno, precizno, nenametljivo, tačno oblikujući njegovu metaforičnu dijaboličnost. Ipak, ova dva glumca nisu u predstavi reprezentativni, već ekscesni slučajevi. Posmatrano u celini, taj fantazmagorični, nadrealistički, dijabolični sloj romana suviše je ilustrativno ostvaren, pa se nisu dale otelotvoriti njegove višeznačnost i metaforičnost. U tom smislu su tipičniji lakrdijaški, površno teatralizovani likovi iz Volandove pratnje. Nisu razgovetniji ni drugi likovi u psihijatrijskoj klinici, niti u varijeteu.

Scenografija je škrta i stilizovana, što je efektno u dočaravanju svevremenosti, ali i artificijelnosti radnje (Janja Valjarević). Funkcija muzike, grandiozne, simfonijske, horske (kompozitor Dušan Petrović Šane), sa druge strane, nije sasvim jasna. Ona sigurno nije u skladu sa satiričnim tonom predstave koji je, ipak, negde, preovlađujući, iako to nije sasvim dosledno sprovedeno.

Zbog nepreciznosti rediteljskog koncepta, problemi o kojima je Bulgakov pisao ne uspevaju da se, u svojoj punoj gustini i složenosti, izraze na sceni. Zbog nedovoljno promišljenog i simplifikovanog načina scenske prezentacije, piščeve dijalektičke rasprave o postojanju Boga, dobru i zlu, politici, umetnosti i cenzuri, vlasti kao nasilju nad ljudima itd., u predstavi su uglavnom bledunjave. Kada nisu u odgovarajućem scenskom kontekstu, velike reči i misli postaju mehur od sapunice, skoro samo prazna, obesmišljena forma.