Petrovaradin i tvrđava dobili urbanistički ram

Novi Sad – Naselje Petrovaradin, jedno od najvećih i najstarijih u Novom Sadu, dobilo je ambiciozan urbanistički plan generalne regulacije koji je uključio i Petrovaradinsku tvrđavu, pa se tako ponovo postavilo pitanje šansi da se ovo nasleđe, građeno s kraja 17. i u 18. veku, kandiduje za listu svetske baštine Uneska.

Tim aktom, usvojenim na prošloj sednici gradske skupštine, određena je namena prostora, uslovi gradnje, koridori infrastrukture i zaštita nasleđa u Petrovaradinu sa zvanično oko 17.500 stanovnika. Međutim, u naselju ubrzano niču stambene zgrade na mestima kuća, a planom su sada utvrđeni, pored ostalog, novi opštegradski centri u Preradovićevoj ulici, jednoj od glavnih žila, kao i južno od Trandžamentske ulice, nedaleko od tvrđave. Plan je obuhvatio i „most-atrakciju” za dolazak isključivo pešaka i biciklista do tvrđave, a ležao bi na starim stubovima srušenog mosta „Franca Jozefa”.

Ideja o tom mostu, koja je u javnosti ranije već pominjana, u planu je opisana sa ulaskom u tunel u tvrđavi i sadržajima u okolini. Tunel je tu izbušen u 19. veku zbog prolaska pruge ka Zemunu. Ubuduće bi tom trasom posetioci stizali do Botaničke bašte s druge strane tvrđave. U tunelu bi se izbušila vertikala za lift do Gornjeg platoa tvrđave.

Odbornici u Novom Sadu ne gaje previše optimizma da bi jednog dana ovo nasleđe, na domaćem terenu upisano kao zaštićena kulturno-istorijska celina, moglo da dospe na listu svetske baštine.

„Ovakvim planskim rešenjem, grad, izgleda, na suptilan način govori da se naša tvrđava nikada u budućnosti neće naći na listi Unesko”, kazao je odbornik Bojan Radojević iz Novog DSS-a u raspravi o planu.

Pitanje kandidature tvrđave nije novo na lokalnoj sceni, gde se ranije iskristalisalo da ona nije moguća dok je vojska na njenom prostoru. Sada se prvi put čuje da je o kandidaturi, kako je kazao Radojević, trebalo pitati građane na referendumu, pre usvajanja plana za Petrovaradin. Da li to žele ili ne. To se, kaže, dešavalo u evropskim gradovima, a neki su „čak i skidali svoje gradove” sa te liste.

U vlasti ne ulaze u priču o šansi za listu Uneska. Planirana je obnova delova tvrđave i o tome je razgovarano, kako je napomenula članica Gradskog veća Mira Radenović, sa Zavodom za zaštitu spomenika kulture. Ona navodi da će pešačko-biciklistički most biti veza dva veoma važna dela Novog Sada i dve lokacije na sremskoj strani grada – Petrovaradinske tvrđave i Botaničke bašte koja se, inače, projektuje, a početak realizacije, kako kaže, očekuje se sledeće godine.

„Uvođenjem pešačko-biciklističkog mosta, Novi Sad daje poseban akcenat za Novosađane, da se više šetaju po gradu, da mogu da se neometano, bez kolovoznog saobraćaja, voze do tvrđave”, istakla je predstavnica gradske vlasti.

Put do liste Uneska, smatra odbornik Đurađ Jakšić (SRS), dug je i traje više decenija, i oko toga ne treba pitati građane, nego struku. Ovaj istoričar iz Zavoda za zaštitu spomenika kulture, sa mirovanjem radnog odnosa za vreme mandata, smatra da ni država ni grad nisu svesni značaja arhitektonskog bisera na teritoriji Novog Sada, koga naziva Gibraltarom na Dunavu, Pragom i Venecijom u malom.

Pragom - zbog Donjeg grada tvrđave, a Venecijom – zbog kanala, Vodenog grada ili Vaserštata, što je naziv na nemačkom jeziku koji se održao, a postoji u zaleđu Vojne bolnice, gde je vojska. To je druga tvrđava tog tipa po gabaritu u Evropi, napominje, posle Verdena u Francuskoj.

Međutim, Visoki Dečani su preko 20 godina bili na preliminarnoj listi Uneska i, kako dodaje, tek 2004. postali deo svetske baštine. Još duže su na preliminarnoj listi bili, navodi, Gračanica, Pećka patrijaršija i Bogorodica Ljeviška.

„Iako su naše svetinje sačuvale izvorni oblik iz 12, 13. ili 14. veka, trebalo je da se restaurira svaki detalj”, kazao je Jakšić koji je podsetio da su neki delovi Petrovaradinske tvrđave bili srušeni posle Prvog i Drugog svetskog rata, kao i da je među njima Dunavska kapija koja je stojala na početku današnjeg Varadinskog mosta.

Izazovi novog vremena

Ceo Petrovaradin, a posebno zona zaštite kulturnog nasleđa su pod velikim izazovima trendova savremenog razvoja, detalj je iz plana generalne regulacije Petrovaradina, koji opisuje stanje naselja. U njemu se će inače nalaziti prečistač otpadnih voda za ceo Novi Sad, na lokaciji Rokov potok, iza bivše fabrike „Pobeda”. Nova fabrika vode ucrtana je u zaleđu izvorišta „Petrovaradinska ada”. Moguća su proširenja dva vrtića i izgradnja novih, a u planu su i tri nove osnovne škole – dve u Novom Majuru i jedna u Sadovima. Srednja škola sad ne postoji, ali ju je moguće podići u Palmotićevoj ulici. Planirano je proširenje i dogradnja objekta Doma zdravlja.