U Srbiji živi manje od milion mališana

Svetski dan dece, koji se na predlog Ujedinjenih nacija obeležava 20. novembra, Srbija je dočekala podacima da u našoj zemlji živi svega manje od milion dece mlađe od 15 godina, da svako treće dete koristi dečji dodatak i da skoro polovina roditelja batinama disciplinuje mališane. I dok deca mlađa od 15 godina čine čak četvrtinu svetske populacije, njihov udeo u ukupnom stanovništvu Srbije iznosio je 14,3 odsto prošle godine, objavio je Republički zavod za statistiku povodom Svetskog dana deteta. Kako ističu čelnici nacionalne statističke ustanove, najviše beba tokom 2021. godine rođeno je u Beogradskom regionu 17.803, a potom u Vojvodini – 16. 737, Šumadiji i zapadnoj Srbiji – 15. 851, a najmanje u Južnoj i istočnoj Srbiji – svega 11.789 novorođenčadi.

Iako se najviše beba u zemlji rađa upravo u glavnom gradu, statistika svedoči da postoje velike razlike među beogradskim opštinama – lane je najviše dece rođeno na Paliluli – 2.123, a najmanje u Sopotu –159. Najviše malih Vojvođana prošle godine rodilo se u Novom Sadu – 4.187, a najmanje u Plandištu – 59, dok podaci za Šumadiju i zapadnu Srbiju pokazuju da je najviše dece rođeno u Kragujevcu – 1604, a najmanje u Rekovcu – 43. U regionu Južne i istočne Srbije, natalitetni rekord drži Leskovac sa 1.086 beba rođenih tokom protekle godine, dok je najmanje dece rođeno u Crnoj Travi – svega četvoro. U poslednjih dvadeset godina broj dece u Srbiji smanjen je sa 16 na 14 procenata, a vitalna statistika svedoči da se danas rađa najmanji broj beba u novijoj istoriji zemlje – početkom pedesetih godina rađalo se oko 160.000 dece, a sada se svega 65.000 novorođenčadi iznese iz porodilišta svake godine.

Bez obzira na činjenicu da se broj dece u Srbiji stalno smanjuje, raste broj mališana u sistemu socijalne zaštite – najnoviji podaci Republičkog zavoda za socijalnu zaštitu govore da se krajem 2020. godine na evidenciji centara za socijalni rad nalazilo 187.635 dece, odnosno 25.644 mališana više nego 2011. godine. Istovremeno, broj dece u opštoj populaciji u protekloj deceniji smanjen je za 85.573. Ako se ima na umu činjenica da u Srbiji žive 1.260.373 deteta mlađe od 18 godina, to znači da se svako šesto dete nalazi u sistemu socijalne zaštite, a najveći broj onih kojima je potrebna pomoć države živi u regionu Južne i istočne Srbije. Najmanje mališana koji se nalaze na evidenciji centara za socijalni rad živi u Beogradu.

I dok predstavnici organizacije „Prijatelji dece Srbije” upozoravaju da čak 12 odsto dece u Srbiji, tj. 93.000 njih, živi u apsolutnom siromaštvu, čelnici Unicefa u Srbiji ističu da siromaštvo u velikoj meri „kroji” svakodnevicu mališana – svega 11 odsto dece iz siromašnih porodica ide u vrtić, a skoro četvrtina mališana iz materijalno ugroženih porodica u našoj zemlji nema dobro izbalansiranu ishranu, koja podrazumeva optimalni unos voća, povrća, mleka i mlečnih proizvoda, tj. mesa i ribe. Deca koja žive u najsiromašnijim domaćinstvima imaju neuporedivo manje knjiga u svojoj kućnoj biblioteci nego njihovi vršnjaci. Samo polovina najsiromašnije dece kod kuće ima tri ili više knjiga, a samo jedno od petoro najsiromašnijih mališana ima računar ili tablet, u poređenju sa 97 odsto dece iz najbogatijih porodica.

Podaci izvedeni iz najnovijeg Istraživanja o višestrukim pokazateljima položaja žena i dece u Srbiji (MIKS 6), koje je urađeno u saradnji Unicefa i Republičkog zavoda za statistiku, pokazuju da je broj majki koje u ishrani beba isključivo koriste svoje mleko duplo povećan u poslednjih pet godina, ali samo četvrtina dece isključivo doji do šestog meseca života. Zabrinjava, međutim, činjenica da je obuhvat dece svim preporučenim vakcinama veći kod dece čije su majke bez obrazovanja ili imaju samo osnovnu školu (86 odsto) nego kod dece čije su majke visokoobrazovane (75 procenata). Najmanji broj dece koja su imunizovana živi u Beogradu, gde je svega 66 odsto mališana na vreme dobilo sve preporučene vakcine, a najveći u regionu Šumadije i zapadne Srbije – 91 procenat.

Rezultati prošlogodišnjeg istraživanja Unicefa u Srbiji o uticaju kovida 19 na porodice s decom pokazali su da je 17 odsto adolescenata primetilo da je obolevanje pogoršalo mentalno zdravlje tokom pandemije, što je naročito uticalo na decu uzrasta od 13 do 17 godina iz porodica s nižim primanjima iz Beograda i drugih urbanih sredina. Istraživanje je, takođe, pokazalo da je 43 odsto dece uzrasta od sedam do 12 godina i 44 odsto adolescenata uzrasta od 13 do 17 godina imalo poteškoće s koncentracijom, a najčešći problem s mentalnim zdravljem dece ovog uzrasta koji roditelji navode jeste razdražljivost.