Nemački paviljon ruše, ne pripada spomeniku kulture

Rušenje Nemačkog paviljona u blizini auto-servisa „Rade Končar” podiglo je ogromnu prašinu ne samo zbog šuta koji stvaraju bageri, već i u javnosti. Ona se danima pita ko, zašto i sa kojim pravom narušava prostor koji je nekada pripadao kompleksu prvog beogradskog sajma, a kasnije logoru Staro sajmište. Nemački paviljon, koji je kao i Turski izgrađen 1938. godine u okviru sajamskog prostora u blizini nekadašnjeg Mosta kralja Aleksandra, na nišan građevinskih mašina dolazi jer je na prostoru planiranom za izgradnju nove mreže saobraćajnica koje će povezati Ulicu Vladimira Popovića sa jedne strane i bulevara Nikole Tesle i Mihajla Pupina s druge. A taj prostor, koji takođe pripada prvom beogradskom sajamskom kompleksu, ne uživa zaštitu za razliku od dela Starog sajmišta na kojem se nalaze Centralna kula, Turski, Čehoslovački, Italijanski, paviljon Nikole Spasića...

Spomenički kompleks „Staro sajmište – Logor Gestapoa” u registar kulturnih dobara upisan je 1987. godine. Pet godina kasnije konačno je usvojen detaljni urbanistički plan (DUP) kojim su objekti Starog sajmišta zaštićeni od rušenja. Dokument je predvideo njihovu obnovu, ali i izgradnju novih paviljona na mestu srušenih u savezničkom bombardovanju 1944.

– Prema planu detaljne regulacije, prostor na kojem je Nemački paviljon izgrađen rezervisan je za saobraćajnicu, a paviljon za rušenje. To je potvrđeno i Zakonom o memorijalnom centru „Staro sajmište” iz 2020. Nemački paviljon izuzet je iz granica spomenika kulture – tvrde u gradskom Zavodu za zaštitu spomenika kulture.

Da je tako, pisala je i arhitekta Vesna Matičević koja je vodila izradu DUP-a iz 1992. godine u knjizi „Beogradsko Staro sajmište 3+1” objavljenoj 2008. Ona je navela da „granica plana obuhvata 20,5 hektara kompleksa Sajma i 1,4 hektara vodene površine uz obalu, što je bilo mesto stradanja. Granicom plana obuhvaćen je kompleks Logora umanjen za njegov zapadni deo, odavno određen za dovršenje Bulevara Jurija Gagarina. Na tom prostoru postojali su veliki Nemački i nedovršeni Paviljon broj 6”.

Da zona zaštite kompleksa prvog beogradskog sajma treba da se proširi i na deo prostora kome pripada i Nemački paviljon, apelovao je Vladimir Pajić, predsednik Saveta za kulturu grada, kao i odbornička grupa „Ujedinjeni”. Oni su od Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada zatražili da dostavi idejno rešenje, pretprojekat ili projekat po kom se izvode radovi u okviru Memorijalnog kompleksa. Zatraženo je i da se izađe na teren kako bi se uradio nadzor u skladu sa zakonom.

– Pozivam na hitnu obustavu radova dok se ne utvrde sve činjenice i dok se radovi ne vrate u okvir službe zaštite. Podsećamo da je Memorijalni kompleks najznačajnije mesto sećanja našeg naroda i drugih naroda koji su u njemu stradali tokom Drugog svetskog rata. Pozivamo još jednom sve nadležne da u okvir kompleksa uvrste i Stari savski most kao važan element istorije oslobođenja našeg grada. Samo posvećenim radom možemo uspešno spasti od zaborava i stradanje i herojska dela tokom borbe za oslobođenje od okupacije – naveo je Pajić.

Rušenje objekata na prostoru na kome je planirana izgradnja nove mreže saobraćajnica traje već duže. Pojedini objekti uklanjani su i ranije, kao što je bilo u jesen 2021, kada su srušeni pojedini bifei, frizerske i druge radnje...