Kako je „neva” u dvoboju pobedila F-16

Tokom svih 78 dana agresije NATO-a, neprekidno, na celoj teritoriji SR Jugoslavije, trajala je borba jedinica protivvazdušne odbrane (PVO) sa avijacijom neprijatelja. Ono što je alijansa zacrtala kao cilj koji je trebalo postići već u prvim danima sukoba, uništenje PVO Vojske Jugoslavije, nije se ostvarilo do kraja rata. Vešto, hrabro i odlučno, raketaši i drugi uspešno su odolevali naletima avijacije NATO-a.

Njihov najveći i najpoznatiji uspeh svakako je obaranje američkog „nevidljivog” aviona F-117A, a ovih dana navršavaju se 24 godine od obaranja drugog aviona, američkog F-16CG, o kome se ne govori tako često, iako i ovaj događaj zaslužuje adekvatnu pažnju. Oba aviona je raketnim sistemom „neva” oborio legendarni Treći divizion 250. raketne brigade PVO.

Desilo se to 2. maja 1999. godine, nešto posle dva sata ujutru, iznad Srema, koji je bio poprište žestokih borbi naših raketaša protiv neprijateljske avijacije i obratno. Da – obratno, jer su SEAD i DEAD grupe NATO avijacije, specijalizovane za borbu protiv PVO, neprekidno nastojale da neutrališu i unište naše raketne jedinice. Dva uzastopna gađanja Trećeg diviziona krajem aprila, kao i činjenica da je divizion naneo ozbiljan gubitak neprijatelju, odredili su ga kao primarni cilj za NATO avijaciju i u prvim satima pomenutog dana.

Tada su u vazdušni prostor SRJ ušle dve borbene grupe aviona F-16, jedna je doletala iz Italije, a druga iz Nemačke. Njihov zadatak te noći bio je uništenje Trećeg diviziona, koji se u tim trenucima nalazio na vatrenom položaju u rejonu sela Karlovčić.

Oko dva časa, rukovalac gađanja major Boško Dotlić na ekranu osmatračkog radara P-18 uočio je da iz tri pravca prilaze grupe neprijateljskih aviona. Nakon uobičajenog provociranja preranog uključenja predajnika, iz srednje grupe izdvojio se jedan avion i krenuo u proboj zone uništenja Trećeg diviziona. Rukovalac gađanja naredio je otkrivanje i praćenje cilja, a borbena posluga je skladno i uigrano odradila svoj zadatak. U 2.08 časova lansirane su dve rakete, od kojih se prva velikom brzinom približavala cilju, a kod druge je izostao zahvat i vođenje na cilj.

Pilot je pokušao da manevrom izbegne pogodak, očekujući da ostali avioni iz grupe izvrše dejstvo po divizionu protivradarskim raketama, ali bezuspešno. Parčad 72 kilograma teške bojeve glave oštećuje motor aviona, pilot vrši zaokret i zauzima kurs prema Aerodromu „Tuzla”, gubeći visinu i tražeći pomoć. Koji sekund kasnije u blizini vatrenog položaja pale su i dve protivradarske rakete, koje su srećom po raketaše i ovaj put zakasnile. Uprkos grčevitom nastojanju da preleti u vazdušni prostor Bosne i Hercegovine, avion je pao kod sela Nakučani na obroncima Cera.

Pilot potpukovnik Dejvid Goldfejn se katapultirao, nešto kasnije su ga evakuisali američki specijalci obučeni za te zadatke, pri čemu je došlo i do razmene paljbe sa patrolom MUP-a Srbije. Goldfejn će kasnije postati komandant američkog ratnog vazduhoplovstva.

U sastavu posluge u kabini UNK-M bili su major Boško Dotlić, potporučnik Miodrag Stojanović, major Milorad Roksandić, potporučnik Tiosav Janković (danas brigadni general, komandant 250. raketne brigade za protivvazduhoplovna dejstva), vodnik Igor Radivojević, stariji vodnik prve klase Dragan Matić i vojnik Dejan Đorđević. Na radaru P-18 bili su vodnik prve klase Vladimir Ljubenković i vojnik Aleksandar Radovanović, a u posluzi odeljenja izvora za napajanje vojnici Sead Ljajić i Slobodan Pavićević.

Obaranje F-16CG, koje neki veterani slikovito opisuju kao dvoboj, ostao je čist vojnički uspeh svih ovih godina, bez ikakvih stručnih i medijskih nedoumica i kontroverzi, jedan od podviga koji su zlatnim slovima zapisani u istoriji jedinice.

Pripadnici 250. raketne brigade za PVD sa posebnim pijetetom odnose se prema tradiciji brigade, čuvajući sećanje i na stradale pripadnike jedinice. U komandi brigade nalazi se spomen-soba u kojoj se (kao i u Muzeju vazduhoplovstva) nalaze delovi oborenih F-16CG i F-117A, brojne fotografije i dokumenta, kao i baroreljefi 28 pripadnika raketnih jedinica PVO stradalih u NATO agresiji.

Sudbina svakog od njih je tragična, ali je i priča o hrabrosti i požrtvovanju u odbrani otadžbine. Godine prolaze, o ratu se govori otvoreno, ali neke od priča nisu poznate široj javnosti, posebno o žrtvi koje su podnele pojedine porodice. Jedna od njih je, saznajemo u spomen-sobi, i porodica Masnec iz Beograda. Razvodnik Petar Masnec bio je profesionalni pripadnik jedinice u kojoj je radio i njegov otac zastavnik Josip Masnec. Petar je bio operator praćenja u Četvrtom divizionu, a Josip je rat proveo kao komandir Odeljenja osmatračkog radara P-18 u Prvom divizionu.

Petar je poginuo 11. maja 1999. godine kada je položaj njegovog diviziona u rejonu sela Arnajevo, kod Barajeva, pogodila protivradarska raketa. Imao je 26 godina i bio je jedinac. Josip je nastavio da se bori. Spomenica koja je dodeljivana povodom 20. godišnjice odbrane zemlje od agresije NATO-a pripadala je učesnicima borbenih dejstava i porodicama poginulih heroja. Nažalost, spomenice za porodicu Masnec nije imao ko da primi. Josip je preminuo 2016, a njegova supruga i Petrova majka Smilja 2017. godine. Spomenice čuvaju kolege iz jedinice, a Petrova je izložena u spomen-sobi brigade.