Sve je više učenika koji nepismeni izlaze iz škole

Od 1955. godine, kada je u Ohridu organizovano Savetovanje jugoslovenskih slavista na kojem je osnovan Savez slavističkih društava, pa sve do danas, slavisti su ipak najviše pažnje posvećivali problemima iz nastavne prakse. Analiza zaključaka sa svih dosadašnjih kongresa pokazuje da su profesori srpskog jezika i drugih slovenskih jezika redovno postavljali ista pitanja na skoro svim okupljanjima: kako poboljšati materijalni položaj nastavnika (nekada u Jugoslaviji, a danas u Srbiji); kako smanjiti nastavnicima nedeljni fond časova; kako omogućiti stalna stručna usavršavanja nastavnika; kako povećati broj časova srpskog (nekada srpskohrvatskog) jezika u školi; kako omogućiti da se u srednjoj školi poklanja podjednaka pažnja nastavi srpskog jezika kao nastavi književnosti; kako programe učiniti manje opširnim; kako ujednačiti programe iz maternjeg jezika na celoj teritoriji Srbije (nekada Jugoslavije); kako osavremenjivati programe; kako usaglasiti terminologiju u udžbenicima sa savremenom naučnom terminologijom; kako smanjiti broj lekcija posvećenih gramatici, a uvećati broj predavanja posvećenih jezičkoj kulturi (godine 1957. jedan učesnik kongresa rekao je da „uz nastavu proučavanja jezika treba uvesti i nastavu izražavanja jezikomˮ).

Zaključke mnogih kongresa jednoglasno su usvajale sve katedre na kojima se proučavao maternji jezik širom Jugoslavije. Saglasnost svih pripadnika struke od Vardara pa do Triglava bila je potpuna.

Nameće se pitanje zbog čega srbisti već punih 70 godina zadaju sebi iste zadatke i ne uspevaju da reše nijedan. Zbog čega su se svi problemi nastave srpskog jezika iz bivše države samo prelili u sadašnju? Da li je to zato što zadajemo sebi nerešive zadatke? Možda ne činimo dovoljno da ih rešimo? Možda se naš glas ne čuje u državnim institucijama od kojih zavisi rešavanje ovih problema?

Pitanja o kojima su profesori govorili na svojim okupljanjima još polovinom prošlog veka ne samo što nisu rešena već su se vremenom još više produbljivala i dovela do skoro potpunog urušavanja nastavničke profesije i školskog sistema. Sve je manje zainteresovanih stručnjaka za rad u prosveti, sve je manje mladih koji se opredeljuju za filologiju, nastavni programi su sve otuđeniji od realnih potreba, a sve je više učenika koji nepismeni izlaze iz škole.

Predstavnici prosvetne zajednice od osnovne škole do univerziteta ujedinjeni su i, čini se, spremni za promene, što najbolje pokazuje 105.000 potpisa kojim je podržana Inicijativa za zaustavljanje urušavanja obrazovnog sistema Društva za srpski jezik i književnost Srbije. Ipak, nadležni nisu čak ni odgovorili na nju.

Nauka napreduje, srbistika se razvija, životni uslovi se menjaju, tehnologija se razvija, menjaju se i države u kojima živimo, režimi, školski sistemi, a mi stalno ponavljamo iste zadatke u vezi sa našom strukom i položajem. I sve dublje propadamo...

*predsednik Saveza slavističkih društava SrbijeAntrfile

U susret 19. kongresu slavista

Savez slavističkih društava osnovan je 1955. godine, na inicijativu Aleksandra Belića, koji je bio i prvi predsednik ove institucije. Do sada je održano 18 kongresa Saveza, a u avgustu ove godine održaće se devetnaesti. Kongresi Saveza su najmasovniji slavistički skupovi u Srbiji, kao što su nekada bili najbrojniji zborovi slavista u Jugoslaviji. Na njima se okupljaju stručnjaci koji na fakultetima i institutima, gimnazijama, srednjim i osnovnim školama proučavaju i predaju srpski jezik, srpsku književnost, slovenske jezike i slovenske književnosti. Na kongresima se iznose problemi, zadaju zadaci i predlažu rešenja u vezi sa strukom i naukom.

Prvi kongres Saveza slavističkih društava Jugoslavije održan je u Beogradu (1957), drugi u Zagrebu (1959), treći u Ljubljani (1961), četvrti u Ohridu (1963), peti u Sarajevu (1965), šesti u Budvi (1966), sedmi u Beogradu (1972), osmi u Zagrebu (1975), za deveti nemamo podatke, deseti kongres je održan u Strugi (1982), jedanaesti u Sarajevu (1985), dvanaesti u Novom Sadu (1988), trinaesti u Beogradu (1994), četrnaesti u Budvi (1997), petnaesti u Nišu (2001), šesnaesti u Vrnjačkoj Banji (2005), sedamnaesti u Sokobanji (2009), a osamnaesti u Beogradu (2014). Jugoslovenski kongresi Saveza slavističkih društava trajali su po nedelju dana, a na njima je učestvovalo više od hiljadu slavista. Današnji kongresi su upola manji i po broju učesnika i po trajanju.

Neki problemi koji su razrađivani na kongresima bili su ideološki, a imali su za cilj ujedinjavanje Jugoslovena preko jezika. Na primer, na Savetovanju jugoslovenskih slavista u Ohridu (1955) donesena je rezolucija čija 13. tačka ovako glasi: „Pozdravljaju se zaključci novosadskog sastanka, osobito one tačke o što skorijem donošenju zajedničkog pravopisa i upotrebi naziva za srpskohrvatski jezik, tako da se u službenoj upotrebi uvek navode oba sastavna dela naziva, jer to mnogo znači za jačanje ideje bratstva i jedinstva.ˮ

Belić je na prvom kongresu održao predavanje „Periodizacija razvitka srpskohrvatskog jezika”, a to predavanje je svakako služilo utemeljivanju svesti o zajedničkoj istoriji jedinstvenog jezika Srba i Hrvata. Janez Rotar je na drugom kongresu tražio da se na svim serbokroatističkim katedrama u FNRJ obavezno uči slovenački i makedonski jezik.