3D model odore kneza Lazara sutra na sajtu Muzeja SPC

Muzej Srpske pravoslavne crkve (SPC) predstaviće na Vidovdan na svom sajtu „muzejspc.rs” trodimenzionalnu rekonstrukciju svečane odore Svetog kneza Lazara, koja je jedna od najvrednijih relikvija ovog muzeja. Savremena digitalna 3D rekonstrukcija, koju je Muzej SPC izradio ove godine u saradnji sa studijom Marka Aleksića i Aleksandrom Radosavljevićem, omogućava da se sagledaju nedostajući delovi odore, kao i detalji koji se inače ne mogu videti golim okom, navedeno je iz muzeja u materijalu dostavljenom „Politici”.

„Najpre je foto-aparatom u visokoj rezoluciji detaljno dokumentovana sama odora sa svim detaljima, jer su unutrašnja struktura i tehnika tkanja do danas bile nepoznate. Potom se pristupilo modelovanju dva modela: jednog koji odgovara trenutnoj boji tkanine i njenih ukrasa, i drugog, koji predstavlja idealnu rekonstrukciju purpurne boje i izgleda celovite odore kneza Lazara”, navode iz muzeja.

Reč je o svečanoj odori Svetog kneza i velikomučenika Lazara Hrebeljanovića, koji je poginuo u bici sa Turcima na Kosovu 1389. godine. Nažalost, kako napominju u muzeju, nisu sačuvani istorijski izvori iz vremena Kosovske bitke ili neposredno posle nje, u kojima se pominje svečana odora kneza Lazara.

„Ipak, pouzdano je dokazano da je nastala još za vreme njegovog života, i da ju je svetitelj nosio. U narodnom predanju sačuvalo se verovanje da je Sveti knez Lazar bio obučen u ovu odoru kada je poginuo na Kosovu, da su zbog toga na njoj mrlje od svetiteljeve krvi i poderotine od šesnaest ubodnih rana”, navode iz muzeja.

Nedavno sprovedena arhivska i terenska istraživanja, kao i upotreba novih digitalnih tehnologija, donele su, kako objašnjavaju, nova naučna saznanja u vezi sa Lazarevom odorom. „Omogućeno nam je da sagledamo tehniku tkanja i veza tkanine i uporedimo ih sa sličnim tekstilnim predmetima iz tog vremena, kao i da uradimo i idealnu rekonstrukciju prvobitnog izgleda celovite odore”, navode iz muzeja.

Kako navode iz Muzeja SPC, zbog pet vekova duge i uzbudljive istorije ovog osetljivog eksponata, čim su se stekli uslovi, započet je projekat digitalne rekonstrukcije odore kneza Lazara, najpre za potrebe knjige Srpska srednjovekovna vladarska i vlasteoska odeća, u izdanju muzeja iz 2020. godine. Grafička rekonstrukcija izvedena tokom 2020–2021. godine pokazala je da je pravi kroj odore kneza Lazara kontuš, kako to smatra više istraživača. Pod pojmom kontuš podrazumeva se široka haljina koja se nosila u Moravskoj Srbiji, za vreme dinastija Lazarevića i Brankovića. Sašivena je od šesnaest klinastih komada svilenog brokata. Donji delovi tkanine su širi, pa je donji segment zvonast, poznat i kao „gotički kroj” haljine. Odora je nekada imala duge rukave, sužene do lakata. Dužina odore je 142 centimetra. Ima ukrasni vez, koji prati najniži deo, tj. otvor oko vrata i kraj rukava. Bordura je izvezena zlatnim koncem.

Luksuzna svila iz grada Luka

Odora kneza Lazara je napravljena od luksuzne brokatne svile iz italijanskog grada Luka. Svileni materijal potiče iz treće četvrtine 14. veka, pre 1389. godine, kada je knez Lazar posečen u Kosovskoj bici. Svilu iz italijanskog grada Luke nosile su pape i bogata vlastela, a mnogi svetitelji širom Evrope bili su sahranjivani u njoj. Posle pada Carigrada pod Latine, Luka je prvi grad u Evropi koji je počeo da proizvodi svilu, rađenu na specifičnim razbojima. Moguća putanja ove bogate zlatotkane svile od Luke do dvora kneza Lazara je preko Dubrovnika, koji je Svetom knezu plaćao porez i u tekstilu. Materijal od kojeg je izrađena odora pripada klasi Drappi d'oro et d'ariento, zlatotkane i svilene tkanine koja se zove lampas. Nekada je sa prednje strane bilo našiveno četrdeset i jedno dugme. Takođe, postojalo je i po devet dugmadi duž rukava. Svilena osnova je izvezena zlatnim i svilenim koncem. Na odori su izvezeni motivi afrontiranih propetih lavova, ptica i stilizovanog cveća. Sačuvano dugme je izrađeno od srebrnog i lanenog konca, sa livenim elementom na kome je kao detalj u emalju izveden šlem sa volujskim rogovima, motiv zastupljen i na priprati manastira Hilandara, čiji je knez Lazar ktitor. Odora je prvobitno bila porfirna (crvena), a poznato je da su na njoj do polovine 18. veka bili prišiveni biseri. Biseri su poskidani, dok je boja odore danas izbledela i dobila bež osnovni ton.