Na dan slobode venci, priznanja i antifašistički marš

Novi Sad – Svoju slobodu u Drugom svetskom ratu, Novi Sad je dočekao 23. oktobra 1944. sa oko 28.000 stanovnika manje nego što ih je imao početkom aprilskog rata 1941. godine, kada je napadom na tadašnju kraljevinu Jugoslaviju krenula okupacija zemlje.

Pred rat je Novi Sad imao 68.500 stanovnika i 10.312 kuća. Ovde je bilo više od osamdeset preduzeća, sa blizu šest hiljada radnika, pored 1.515 zanatskih i 1.954 trgovačke radnje. Banaka je bilo deset, a 462 ugostiteljska objekta, po čitavom gradu, ali i na putu ka Subotici, prvoj modernoj automobilskoj saobraćajnici u zemlji, puštenoj u promet pet godina pre rata, zabeležio je hroničar Živko Marković.

Prve dane oslobođenja, grad je dočekao sa nešto preko 40.000 stanovnika. Pretrpeo je velike materijalne gubitke i razaranja, jer su stradale mnoge stambene zgrade i privredno-saobraćajni objekti. Početkom novembra 1944, na velikom zboru, Novosađani su se obavezali da će pomoći da se u gradu što pre normalizuje život, uklone ruševine, obrade polja i uspostavi saobraćaj.

Sve do aprila 1945. prelazilo se skelom do Petrovaradina, a posle toga za samo dvadesetak dana napravljen je pontonski drumsko-železnički most. Stalni takav most počeo je da se gradi već krajem 1945. na mestu gde je ranije postojao most „Kraljevića Tomislava” koga je nemački okupator bio srušio prilikom povlačenja pred kraj rata.

Novi Sad je ostao bez mnogo javnih objekata koje su fašističke snage rušile prilikom povlačenja ispred jedinica Narodnooslobodilačke vojske i Crvene armije. Kako beleži Muzej grada, pripadnici Crvene armije ušli su u Novi Sad 22. oktobra 1944, a sledećeg dana, bez većih borbi, partizanske snage su ušle u grad u zoru, a građani su ih dočekali u centralnim ulicama.

Na balkonu Gradske kuće zavijorila se zastava, a sutradan je na Trgu održan veliki narodni zbor na kome su govorili Andrija Kardelis i Alimpije Popović, prvi posleratni novosadski gradonačelnik. Zbog svojih žrtava, Novi Sad je 1975. poneo ime Grad heroj, a Novosadskom partizanskom odredu podignut je spomenik na Čeneju.

Povodom ovih događaja ustanovljena je Oktobarska nagrada koja je na Dan oslobođenja – 23. oktobar, svečano uručena u Gradskoj kući ovogodišnjim dobitnicima: sekretaru Crvenog krsta Novog Sada dr Draganu Laziću, bivšoj direktorki Gimnazije „Isidora Sekulić” mr Ružici Vukobratović i Novosadskom sajmu. Takođe, uručena je Novembarska povelja, povodom 9. i 25. novembra, za koji se vezuju oslobođenje grada u Prvom svetskom ratu, odnosno odluka iz Novog Sada o prisajedinjenju kraljevini Srbiji, a dobitnici su: sveštenik Branko Ćurčin, književnik mr Nenad Šaponja i O. Š. „Vuk Karadžić”.

Gradonačelnik Milan Đurić i predsednica Skupštine grada Jelena Marinković Radomirov, koji su ove nagrade uručili, prethodno su na Spomen – groblju u Novom Sadu položili vence u znak sećanja na pale borce Narodnooslobodilačkog rata 1941-1945, ističući, kako se prenosi, da je važno održavati sećanje na sve pretke koji su dali život za oslobođenje grada i mir i slobodu budućih generacija.

„Grad je tokom okupacije izgubio 5.000 građana. Nakon oslobođenja u njemu je živelo 40.000 ljudi. Bio je razrušen, bez mostova, kanalizacije i struje”, kazao je Đurić i dodao da posle 79 godina, Novosađani žive u modernom gradu antifašističkog duha.

Na Trgu slobode je dan ranije održana manifestacija „Mikin ilegalac” koju je izveo Odred izviđača „Miroslav Mika Antić”. Cilj aktivnosti, kako se navodi, jeste obeležavanje Dana oslobođenja Novog Sada, kojim se podseća da sloboda nema alternativu.

Antifašistički transparenti „23. oktobra” osvanuli su na ogradi Varadinskog mosta sa porukom „Hvala partizanima”, kao i na jednoj zgradi. Građani su pozvani na antifašistički marš, simbolično trasom oslobodioca, od Trga Marije Trandafil do Keja žrtava Racije, uz poruku da se očuva slobodarski i antifašistički duh Novog Sada.