Osvetom do (ne)pravde

Klajstova novela, nastala prema istinitom događaju, smatra se reprezentativnim delom nemačkog (post)romantizma, zbog tematizacije posledica jednog radikalnog vida idealizma i individualizma, osnovnih osobenosti romantičnih junaka. Ipak, Kolhas nije više idealan junak, poput njegovih prethodnika u Šilerovim ili Geteovim delima, već je monoman, u duševnom stanju bliskom patologiji, kako je pisao Đerđ Lukač, zbog čega je bliži duhu postromantičarskih protagonista. Upravo to odsustvo čiste vrline i pravednosti je ono što ga i danas čini izuzetnim dramskim likom, nestabilnih, izmičućih značenja, koja problematizuju granice pravde i pravednosti, uzroke i posledice osvete i nasilja, kao i mogućnosti oprosta i pomirenja.

Ova važna pitanja su jasno istaknuta u scenskom tekstu Fedora Šilija, autora dramatizacije, kompaktnih i zgusnutih značenja, otvorene strukture, razbijenog iluzionizma, koji povremeno donosi mešanje narativnog i dramskog, odnosno izlaženje glumaca iz likova. Režija Borisa Liješevića ovaj put donosi blagi iskorak iz njegove prepoznatljive poetike‚ određene asketizmom kojim se uspostavlja brehtovski otvorena struktura, ovde takođe prisutna, ali i suptilno obogaćena svežim rešenjima i video-projekcijama. One usložnjavaju vizuelni nivo radnje, uspostavljaju naglašenija poetska značenja i grade atraktivniji formalni plan, ne izneveravajući pritom njegovo prepoznatljivo, autoironično igranje s pozorišnim iluzijama. Projekcije su naročito efektne u scenama koje dramatično prikazuju Kolhasov suludi rat, eksplozije nasilja, paljenje gradova i zastrašivanje i nedužnog stanovništva, kada teku snimci vatrenih stihija, galopa konja itd. Oni se prikazuju u okviru zanimljive, stilizovane, zatvorene prostorije, providnih, staklenih zidova, možda simboličkog prostora zaštićenosti elite, koji će biti dramatično narušen (scenograf Darko Nedeljković). Izazovno je i rešenje snimaka ubilačkih video-igrica, koje igra nadobudni Junker, pokretač lanca nasilja, zatvoren u toj sobi, što se može shvatiti kao izraz mogućeg porekla nasilja u našem vremenu, u zabavi pucanjem u virtuelnom prostoru.

Glumci dosledno i vešto izvode ovu višestruko izazovnu pripovest o slepilu pravdoljublja koje raspiruje i podstiče zlo, uništavajući postepeno svaki trag pravednosti. Vojin Ćetković odgovarajuće igra Kolhasa kao tvrdoglavog čoveka čija principijelnost nezaustavljivo otvara Pandorinu kutiju. Osnovni realizam njegove igre, kojim se gradi veličina tragičnog junaka, razbija se začinima farse što urušavaju tu monolitnu tragičnost, odnosno uspostavljaju polje kontradiktornosti, presudno za široko razumevanje ovog složenog lika koji otkriva istovremenu grešnost i pravednost (svih ljudi), večni sukob između dobra i zla, i teškoće da se oni potpuno razgraniče. Miodrag Dragičević naročito psihološki izražajno i dirljivo predstavlja Kolhasovog slugu Herzea, izmrcvarenog ponižavanjima od Junkerovih, što i fizički nesvakidašnje upečatljivo izražava, opipljivim, bolnim trzajima tela. Aleksej Bjelogrlić spretno igra sirovog, nadobudnog Junkera Vencela fon Tronku, slikovito obučenog u ležernu trenerku „ukrašenu” zlatnom kajlom (kostim Marina Sremac). Njegova gruba bahatost i nonšalantnost pijuckanja vina dok nepotrebno teroriše Kolhasa na početku, upadljivo će iščeznuti posle Kolhasove odmazde, i biti smenjena histeričnim kukavičlukom, otkrivajući privremenost osione moći.

Miloš Samolov vrlo specifično, komički delikatno predstavlja kastelana koji nemarno gricka semenke dok sprovodi demonstraciju moći, zabranjujući Kolhasu prolaz. Kasnije će, takođe verodostojno, igrati i Johana Nagelšmita, vojnika silovatelja (većina glumaca igra više likova, što je takođe karakteristično za Liješevićevu poetiku). On razotkriva suštinske, preovlađujuće motive vođenja ratova, a to su pljačkanja i silovanja, čemu se Kolhas otvoreno suprotstavlja, potvrđujući ličnu doslednost. Milena Vasić srdačno predstavlja Mihaelovu svojeglavu ženu Lizbet, kao i tajanstvenu, suzdržanu Proročicu. Zoran Cvijanović unosi oštrije, farsičnije tonove igre, u liku Kneza Saksonskog, između ostalih, dok Nikola Rakočević suptilno gradi likove Kunca fon Tronke i vitezova. Vojislav Brajović nastupa u efektnoj epizodi, u prikazu pravdoljubivog, blagog i razumnog Martina Lutera, kao i naratora koji prethodno otkriva detalje Luterove biografije, na liniji igre sa teatralnošću. Bogatstvu scenskog jezika u celini bitno doprinosi i muzika Kralja Čačka koji nastupa uživo, diskretno pojačavajući dramatični doživljaj radnje, sirovim i nežnim zvucima električne gitare. Nekoliko njegovih songova su fino utkani u scensko tkivo, donoseći poetske i katarzične, svevremene i metaforičke stihove, komentare o svetu koji se pred nama urušava, zajedno sa nama.