Kominterna i Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca

Izvršni komitet Kominterne, kojim su dominirali Lenjin i boljševičko vođstvo, u stvaranju Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca 1918. godine, vidi tek još jedno teritorijalno proširenje posle „imperijalističkog” rata: jedna od zemalja – pobednica (Srbija) pripaja neke od teritorija poražene zemlje (Austrougarske). Mada je Lenjin na početku Prvog svetskog rata pisao da Srbija vodi pravedan rat pošto se brani od austrougarske vojne agresije, Kominterna je političke i vojne elite Srbije smatrala za osvajačke i hegemonističke.

Predratna Kraljevina Srbija, čiji su političari, generali i državni činovnici upravljali novom državom, bila je saveznica carske Rusije. Predsednik srpske vlade Nikola Pašić je bio čovek kome je car verovao, a on i njegova vlada su svoju spoljnu politiku – pre i za vreme Prvog svetskog rata –zasnivali na tesnim odnosima s Rusijom, u kojoj su videli svoju zaštitnicu pred austrougarskim i nemačkim vojnim ekspanzionizmom. Posle boljševičke revolucije 1917. i građanskog rata u Rusiji, mnogi „beli” kontrarevolucionari su emigrirali u Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca. Neprijateljskom stavu Kominterne prema novoj državi doprinosili su i njeni prijateljski odnosi sa „imperijalističkim” državama – Velikom Britanijom i Francuskom. Te dve zemlje su po mišljenju Moskve dominirale „nepravednom”, Versajskom konferencijom 1919. i imale ključnu ulogu u stvaranju Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Kominterna je smatrala da srpska nacija ima mali revolucionarni potencijal, pošto je i na unutrašnjem i na spoljnom planu bila zadovoljna poratnim evropskim granicama, tj. zainteresovana za očuvanje statusa kvo.

Kominterna je novu državu smatrala naslednicom Austrougarske, novom „tamnicom naroda”, koja je bila tvorevina britanskih i francuskih „imperijalista”, a i sama neka vrsta srpske „mini-imperije”. Za Kominternu je, prema tome, bilo prirodno da potraži „saveznike” u nesrpskim nacijama koje se osećaju nacionalno ugnjetenim, i da podrži njihovo traženje nacionalnih prava, uključujući i pravo na otcepljenje i stvaranje samostalnih država. Ako bi zahtev za potpun raspad zemlje doprineo jačanju uticaja Kominterne, njen bi Izvršni komitet bez oklevanja bio za to da komunisti Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca takav zahtev istaknu. Hrvatski nacionalizam je, zbog svoje masovne baze i separatističko-revolucionarnog potencijala, bio veoma važan saveznik.

(odlomak je preuzet iz knjige „Osporavana zemlja”)