Hrvatska: o Jugoslaviji prema prilikama

Od našeg stalnog dopisnika

Zagreb, novembra – Sećanje na nekadašnju Jugoslaviju ne spada u današnjoj Hrvatskoj baš u poželjne teme iako i u njoj ima još mnogo onih koji je se sa setom sećaju i ne prezaju od tvrdnje da su onda lepše i bolje živeli i to ne samo zato što su bili mlađi. U današnjoj službenoj hrvatskoj percepciji Jugoslavija je bila „tamnica naroda” (u kojoj su naravno posebno stradali Hrvati), otprilike onako kako se iz socijalističkog ugla tada gledalo na onu prethodnu „prvu” Jugoslaviju.

Dugo vremena i posle proteklog rata, koji se u Hrvatskoj i dalje ne priznaje i ne tumači kao građanski već isključivo kao „velikosrpska agresija”, u vladajućim hrvatskim krugovima vladao je neobičan strah od „vraćanja Jugoslavije” u bilo kom obliku, koji je na mahove dobijao i paranoične oblike, pa su demanti stizali i iz ozbiljnih međunarodnih krugova. Danas je takva frustracija popustila, kao uostalom i neke vezane uz ratna zbivanja, ali je pojam Jugoslavije i jugoslovenstva i dalje zadržao negativne konotacije i prikazuje se kao nešto od čega jeHrvatska najzad uspela da se oslobodi. Od školskih programa, medija, pa do većinske crkve.

Kako se razvijao hrvatski doživljaj i odnos prema Jugoslaviji na zanimljiv način ilustruje i primer aktuelnog predsednika Republike HrvatskeStjepana Mesića, inače poslednjeg predsednika Predsedništva SFRJ, tj. poslednje Jugoslavije. Njegovi desničarski protivnici ne zaboravljaju mu mladalački period kada se deklarisao kao branitelj socijalističkih osnova tadašnje Jugoslavije, o čemu govori i njegov istup povodom objavljivanja Deklaracije o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika krajem marta 1967. godine.

„Kada sam pročitao tu Deklaraciju nije mi dugo trebalo da shvatim da je to politička diverzija koja je uperena protiv socijalističkog razvoja naše zemlje i koja je uperena protiv onoga što je najsvetije, što je izvojevano u našoj narodnooslobodilačkoj borbi, a to je bratstvo i jedinstvo, čega se mi ne možemo odreći i za što su pale velike žrtve, za što su pale milionske žrtve” – preneo je tada „Vjesnik” njegovu diskusiju kao predsednika opštine Orahovica.

Posle učešća u nacionalističkom maspoku početkom sedamdesetih osuđen je za „dela neprijateljske propagande” na godinu dana zatvora, a na političku scenu se vratio 1990. kada je postao sekretar HDZ-a. Već iduće godine je – posle izborne pobede Tuđmana i HDZ-a, postao predsednik Predsedništva SFRJ jer je red došao na Hrvatsku, a kada je 5. decembra 1991. dao ostavku i vratio se u Zagreb,proslavio se svojom izjavom: „Izvršio sam zadatak – Jugoslavije više nema”.

U tom stilu i duhu iduće godine je izdao knjigu memoara „Kako smo srušili Jugoslaviju”, koja je posle dve godine u ponovljenom izdanju donekle promenila naslov u „Kako je srušena Jugoslavija”. Onaj prethodni naslov je kasnije objašnjavao greškom koja upućuje na netačne interpretacije. Pokazalo se, naime, korisnijim uveravati javnost – naravno onu međunarodnu – da su Jugoslaviju u stvari srušili Srbi, a ne hrvatski i slovenački separatisti, jer Jugoslavija je u svetu ipak bila na ceni, kako među državnicima,tako i u najširoj javnosti. Što bi se današnjim jezikom reklo – pravi uspešni brend.

Jedino još niko nije ukazao na primere kada je to i gde Hrvatska branila tu Jugoslaviju od velikosrpskog nasrtaja i šta je učinila da je odbrani kao federaciju ravnopravnih naroda, što je ona pre svega i u suštini bila. Brzo su, naime, u toj „odbrani” pokleknuli i potrudili se da je više nema. Uostalom, na svoj način o tome govori i jedna zaboravljena rasprava u Hrvatskom saboru još januara 1995. Zastupnik HSLS-a Velimir Terzić tada je rekao kako je prema međunarodnoj zajednici jedan od grehova Hrvatske to što je razbila Jugoslaviju koja je dobro stajala na međunarodnoj sceni. Zastupnik HDZ-a Marijan Jurić odgovorio mu je da to nije tačno, jer su Jugoslaviju „srušili velikosrbi i Slobodan Milošević”, jer – kako je napomenuo – „tvrdnjom da je Hrvatska srušila Jugoslaviju još ćemo Miloševiću osigurati Nobelovu nagradu za mir”. Predsedavajući Žarko Domljan (HDZ),to je prokomentarisao: „Svejedno je ko je rušio Jugoslaviju, dobro je da je srušio.”

U intervjuu „Tajmsu” prošle godine Mesić je rekao da je „Tito bio hrvatski heroj bez kojeg ne bi mogla nastati niti moderna hrvatska država”. Hvalio je „Titovu harizmu koja je Jugoslaviju održala na okupu”. Činjenicu da je ona bila „na okupu” i pre Tita i da su je u stvari održale tadašnje generacije koje su težile zajedništvu srodnih i bratskih naroda, a kojih više nema – u Hrvatskoj danas malo ko spominje.