Legitimitet i legalitet četnika i partizana

U „Politici” je 19. maja objavljen tekst „Zločini četnika u selu Drugovac”, u kojem se autor S. Ćirić osvrnuo na svedočenje istoričara Milana Radanovića pred Višim sudom u Valjevu, pred kojim se vodi postupak za rehabilitaciju Nikole Kalabića.

„I ravnogorska i partizanska vojska crpe svoj legitimitet od 1941. godine, od početka ustanka protiv okupatora. Jedna od te dve oružane formacije krnji svoj legitimitet od novembra 1941, kada započinje saradnju s okupatorom, pri čemu, naglašavam, ne gubi svoj legitimitet, već ga samo krnji, dovodi ga u pitanje i to se odnosi na ravnogorski pokret pod komandom Draže Mihailovića – izjavio je istoričar Milan Radanović u svom svedočenju pred višim sudom u Valjevu.”

Biće da su četnici bili legalni pokret od 15. novembra 1941, kad je preko Radio Londona predsednik jugoslovenske vlade Dušan Simović proglasio Dražu Mihailovića za komandanta svih patriotskih snaga u okupiranoj Jugoslaviji, do avgusta 1944, kad je kralj svojim ukazima ukinuo Vrhovnu komandu JVuO i njen štab, a načelnika tog štaba Dragoljuba Mihailovića razrešio te dužnosti i stavio ga na raspoloženje novom vojnom ministru. A 12. septembra iste godine kralj je u svom govoru preko Radio Londona rekao: „Pozivam sve Srbe, Hrvate i Slovence da se ujedinite i pristupite Narodnooslobodilačkoj vojsci pod maršalom Titom. Sa mojim punim znanjem i odobrenjem Kraljevska vlada dr Ivana Šubašića zaključila je važne i korisne sporazume s tom našom narodnom vojskom, koja je jednodušno priznata od naših velikih saveznika Velike Britanije, Sovjetskog Saveza i Sjedinjenih Država Amerike.

Samo tako ujedinjeni u toj borbi moći ćete sačuvati neokaljanu čast i slavu Jugoslavije...

Svi oni koji se oslanjaju na neprijatelja protiv interesa svog vlastitog naroda i njegove budućnosti, i koji se ne bi odazvali ovom pozivu, neće uspeti da se oslobode izdajničkog žiga ni pred narodom, ni pred istorijom.

Ovom mojom porukom vama odlučno osuđujem zloupotrebu imena kralja i autoriteta krune, kojom se pokušala opravdati saradnja s neprijateljem i izazvati razdor među borbenim narodom u najtežim časovima njegove istorije, koristeći time samo neprijatelju...

Živela naša velika slobodna, Federalna Jugoslavija.”

Nepriznata od vlade i kralja, JVuO – odnosno četnici koji su pogazili zakletvu i nisu se odazvali pozivu kralja kao vrhovnog komandanta – postala je odmetnička vojska Dragoljuba Draže Mihailovića.

Odlukom Teheranske konferencije partizani, odnosno NOVJ, dobili su decembra 1943. međunarodni legalitet, a Viškim sporazumom 1944. legalnost im je priznala i Vlada Kraljevine Jugoslavije.

Dragoslav Dimitrijević
Beograd