Srbi i Srbijanci

S najvećim zanimanjem pratim rasprave koje se odvijaju u javnom prostoru o upotrebi i odnosu između leksema Srbi i Srbijanci. U ovoj rubrici nedavno su se pojavila dva pisma Bojana Cvitana sa čijim sadržajem se potpuno slažem. Kako je ovo pitanje od velikog kulturnopolitičkog, ali i kulturnog i političkog značaja, dodao bih još ponešto.

U javnom prostoru se već neko vreme nameće upotreba prideva srpski za ono što označava pripadnost državi Srbiji, iako se osnovno značenje odnosi na pripadnost srpskom narodu. Srpski jezik, srpska kultura i Srpska pravoslavna crkva ispravno nose pridev srpski, jer označavaju pojmove koji pripadaju srpskom narodu bez obzira na geografski prostor. Nezadovoljavajuća upotreba daje vetar u leđa onima kojima je cilj ograničavanje i smanjivanje stvarnog i duhovnog srpskog prostora, npr. ustanovljavajući nove nazive za jedan isti jezik.

Na osnovu iznetih primera je jasno da bi nam u javnom opštenju dobro došla druga leksema koja bi bila jasno povezana s državom Srbijom. Najprirodnije je prihvatiti pojam koji upravo to označava, a u srpskom jeziku je prisutan duže od 150 godina. Osećanje uvređenosti koje neki pominju treba posmatrati kao posledicu pounutrašnjivanja hrvatske kulturne politike, na kojoj je utemeljen titoizam kojim nas tlače bezmalo 80 godina.

Neko će reći da nam decenijama ne nedostaje srbijansko, odnosno da se na osnovu sadržaja rečenice može utvrditi da li se pridev srpski odnosi na narod ili državu. Načelno se slažem s ovakvom tvrdnjom, ali zbog povećanja brzine života, ali istovremeno i smanjenja pažnje i raspoloživog vremena za tumačenje sadržaja smatram da potreba svakim danom raste. Uostalom, prosudite sami na osnovu dva naslova iz „Politike”: „Najcitiraniji srpski fizičar na planeti” ili „Predsednik kod najstarije Srpkinje”. Možemo li sa sigurnošću tvrditi koje su narodnosti i/ili državljanstva navedene osobe?

Za kraj bih ostavio možda najvažnije. Ne tako davno, na osnovu zahteva nacionalne manjine, izvršena je promena zakona kojom se iz zvanične putne isprave izbacuje „srpsko državljanstvo” i uvodi „državljanstvo Republike Srbije”. Zahtev manjine je uvažen jer se oni ne osećaju Srbima i prethodni naziv vređa njihovo nacionalno osećanje. Umesto da trošimo vreme i energiju ubeđujući druge kako ne bi trebalo da ih vređa srpsko, zašto ne prihvatiti srbijansko, pa da svi državljani Srbije budu jedno isto – Srbijanci, i Bošnjaci, Mađari, Albanci..., a većina nas istovremeno i Srbi i Srbijanci.

Ivan Lukić,
Beograd.