„Velika Iza” putuje u Hag

Novi Sad – Jedno od najčuvenijih umetničkih dela s kraja 19. veka, slika Vlaha Bukovca „Velika Iza”, 26. septembra putuje u Hag, gde će biti izložena do 10. januara naredne godine u Gementemuzeumu, na retrospektivnoj izložbi dela ovog autora, pod nazivom – „Hrvat kosmopolita” (A Cosmopolitan Croatian). Izložbu u Holandiji, omaž Bukovcu, priprema Moderna galerija iz Zagreba, kao odgovor na postavku „Van Gog i haška škola” koja je bila prikazana pre dve godine u glavnom gradu Hrvatske.

Nastalo kao završni rad na Akademiji umetnosti u Parizu, ovo impresivno umetničko delo proslavilo je mladog slikara Vlaha Bukovca 1882. godine kada je nagrađeno zlatnom medaljom na pariskom Salonu. Inspirisano romanom Aleksisa Buvijea o poznatoj pariskoj kurtizani i rađeno po uzoru na čuvenu „Olimpiju” Eduara Manea, delo je doživelo neverovatan uspeh među francuskom publikom, o čemu svedoče i hiljade prodatih razglednica – reprodukcija slike. „Velika Iza”, tada nazvana „La Toilette de l’Odalisque”, deset dana po otvaranju Salona prodata je nepoznatom engleskom kolekcionaru, zatim 1913. godine engleskom industrijalcu Ričardu Leduu, da bi se posle dugo vremena ponovo našla na aukciji u pariskom hotelu „Druo” 1929. godine.

Pavle Beljanski, diplomata pri Ambasadi Kraljevine Jugoslavije, poznat kao strastveni kolekcionar i veliki poznavalac umetnosti, odmah je među mnogobrojnim izloženim slikama prepoznao remek-delo Vlaha Bukovca. Na aukciji je bio prisutan i slikar Paja Jovanović sa namerom da platno kupi za kraljevsku kolekciju u Beogradu, ali je slika, bez nadmetanja, i uz dogovor dvojice ljubitelja umetnosti, ušla u kolekciju Pavla Beljanskog. Kako se pripoveda, Paja Jovanović je tom prilikom odustao od nadmetanja, svestan da je jedino važno da se slika vrati u zemlju. Darovnim ugovorom iz 1965. godine, Pavle Beljanski je poklonio sliku „Velika Iza” Spomen-zbirci koja danas nosi njegovo ime, u isto vreme je obavezujući da ustanovi fond za dodeljivanje nagrade Spomen-zbirke Pavla Beljanskog za najbolji diplomski rad odbranjen na katedri za Istoriju umetnosti na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Nagrada se redovno dodeljuje od 1968. godine kao podsticaj mladim istoričarima umetnosti na početku njihove profesionalne karijere.

„Velika Iza” je deo stalne postavke Spomen-zbirke od 1966. godine i nalazi se u Memorijalu Pavla Beljanskog, a odlaskom u Hag prvi put će napustiti svoje mesto.

U Spomen-zbirci Pavla Beljanskog, inače, danas u 18 časova počinje prateći program velike izložbe „Evropski konteksti: Dobrović, Šumanović, Konjović, Šuput”Danas će program biti posvećen Petru Dobroviću, 17. septembra Savi Šumanoviću, 25. septembra Milanu Konjoviću i 2. oktobra Bogdanu Šuputu. Nakon projekcija filmova u izložbenom prostoru Spomen-zbirke, publika će biti u prilici da sa autorkom izložbe mr Tijanom Palkovljević i kustosima Spomen-zbirke obiđe postavke u obe galerije i čuje stručna tumačenja umetničkih dela četvorice velikana srpske moderne poniklih sa prostora panonske ravnice., koja će u Galeriji Matice srpske trajati do 19. oktobra. U Spomen-zbirci će se do 2. oktobra održati ciklus dokumentarnih filmova i stručnih vođenja posvećenih ovim umetnicima, čija dela predstavljaju i deo fondova u Spomen-zbirci.

Cilj saradnje između Spomen-zbirke Pavla Beljanskog i Galerije Matice srpske jeste da se novosadskoj publici predstavi bogatstvo fondova ovih galerija, izloženo na stalnim postavkama, ali i ono čuvano u depoima, daleko od očiju javnosti, ističu predstavnici tih kulturnih institucija.