BORIS JAŠOVIĆ

Sociološki gledano, sportski događaji bi trebalo da funkcionišu prvenstveno kao sigurnosni ventili koji pojedincima tj. navijačima omogućavaju da na izvestan način prevaziđu napetosti nagomilane uticajima društva. Ritualnim činom navijanja navijači se kao socijalna grupa kolektivno oslobađaju stresa koji kao pojedinci neminovno proživljavaju u svakodnevnom životu. Međutim, nedavni događaji pokazali su da je ovaj sigurnosni ventil počeo da propušta nedopustivi govor mržnje koji nema mnogo veze sa sportskim navijanjem. Da nevolja bude veća, nesportsko navijanje pretenduje da se preobrazi u potpuno novu strategiju lečenja nezadovoljstava izazvanih tranzicionim tegobama društva koje teškom mukom radi na izgradnji demokratskih institucija.

Ukoliko pođemo od teze da društvene neprilike prouzrokuju, u konkretnom slučaju, ispade na rasnoj i verskoj osnovi, onda nije potpuno bez osnova pozivanje na socijalno-psihološku teoriju agresivnosti prilikom analize pomenutog fenomena. Prema teoriji o traženju žrtvenog jarca, agresivnost nastaje kao posledica sprečavanja zadovoljenja egzistencijalnih potreba usled frustracije. Frustracija se pre svega javlja zbog nemogućnosti ostvarivanja društvenih i individualnih ciljeva kod većine pripadnika, pre svega, mlađe generacije. Razlozi su poznati: velika nezaposlenost, nesigurnost radnih mesta, nemogućnost socijalne mobilnosti najviše usled preovladavajućeg nepotizma itd. itd. Frustracija dovodi do nagomilavanja agresije pa se traganje za žrtvom na kojoj treba iskaliti nezadovoljstvo javlja kao logična ali neprimerena posledica. Žrtve su obično razne manjinske grupe ili pojedinci koji se odabiraju ne zbog toga što su na bilo koji način krivi za nepovoljnu društvenu situaciju, već zbog toga što predstavljaju objekte prema kojima je najlakše ispoljiti agresivnost bez opasnosti od krupnijih društvenih sankcija.

Pitanje je da li je ovde reč o izolovanim pojedincima koji ne predstavljaju opasnost po društvo ili o nečemu ozbiljnijem? Pripadnici navijačkih grupa su pre svega mladi ljudi – adolescenti i maloletnici ali i oni stariji (do trideset godina) koji su zbog celokupne društvene situacije postali žrtve produženog detinjstva. Svi oni su, bez obzira na mesto koje zauzimaju na socijalnoj lestvici, pripadnici jedne homogene dokoličarske klase koja se nalazi u vakuumu između ranije roditeljske dominacije i buduće integracije u društvenu strukturu (putem rada i braka). Stanje egzistencijalne nesigurnosti koje proizlazi iz pomenutog vakuuma utiče na to da se mnogi od pripadnika mlade generacije naprosto prepuštaju različitim oblicima devijantnog ponašanja među kojima se huliganizam pojavljuje pre kao sporadična aktivnost i povremena alternativa konvencionalnom ponašanju nego kao trajno opredeljenje. Međutim, ono što zabrinjava jeste da kod određenog broja devijantno usmerenih navijača postoji neizmerna doza zadovoljstva zbog nanošenja uvreda drugim licima što se može dovesti u vezu sa destruktivnom agresivnošću u Fromovom smislu. U svakom slučaju ovakva vrsta navijačke devijantnosti poseduje i jednu pozitivnu crtu – blagovremeno skretanje pažnje javnosti na evidentan društveni problem koji postoji, što na kraju može rezultirati donošenjem adekvatnih mera prilikom njegovog rešavanja.

Kako se čini, problem rasnih i nacionalnih izgreda na sportskim terenima moguće je rešiti isključivo oštrim sankcijama. Ako su Englezi uspeli da u izvesnom smislu civilizuju sopstvene navijače poznate po ekstremnom huliganizmu i da vikend utakmice pretvore u porodične hepeninge zašto to isto ne bismo uradili i mi?