Svatovsko jezero Golije

Na severozapadnoj strani Golije neposredno pored puta Ivanjica - Bele Vode na 1.436 metara nadmorske visine , u maloj plitkoj depresiji smešteno je Dajićko jezero. Za jezero su vezane mnoge legende i predanja.

Po nazivom Dajićko jezero prvi put se pominje u spisima Josifa Pančića, Nedeljka Kašanina i Jovana Cvijića, kod meštana je ustaljen naziv Jezero ili Tičar. Prema jednoj legendi u jezeru su se nekada utopili svatovi, pa se zove i Svatovsko, po nekim pričama tu se okupljaju gorske vile. Jezero je bilo i ostalo kultno mesto ovoga kraja. U prošlosti se ovde svakog 8. maja održavala služba, u današnje vreme svakog 21. jula na istom mestu održava se sabor koji okuplja veliki broj meštana i ljubitelja ovoga kraja.

Sve to ima veliki uticaj na ekosistem jezera, možda čak i premašuje ekološki kapacitet ovog prostora.

Najvećim delom jezero vodu dobija od atmosferskog taloga (kiše i otopljenog snega) i od kaptiranog izvora koji se nalazi preko puta. Česma je posvećena Vlastimiru Parezanoviću, pioniru šumarstva ovog kraja. Na njoj piše: „Kad bi svaki čovek koje je drvo njegovo, nikada ga ne bi posekao“.

(/slika2)Danas je vodeno ogledalo jezera značajno redukovano. Tragovi nekadašnje veće površine jezera i ranijeg stanja vode ogledaju se u karakterističnim florističko – vegetacijskim i morfološkim dokazima. U vreme Košaninovog istraživanja jezera 1906. godine, površina vodenog ogledala jezera iznosila je 460 metara kvadratnih, što je četvrtina od nekadašnjeg i prvobitnog vodenog ogledala. (to jasno ukazuje na ubrzan proces eutrofikacije. Promena vodnog režima, ekološki uslovi i mikroklimatski parametri intezivirali su eutrofikaciju jezera, koja je uslovila nastanak karakterističnih oblika tresavske vegetacije: livadske tresave i vegetacije u jezeru.

Fauna Dajićkog jezera je nedovoljno istražena, ali se zna da je ovo jezero jedino stanište u Srbiji za tri vrste akvatičnih insekata iz reda Odonata.Jezero je jedno od retkih staništa repatog vodozemca - Triturus cristatus.

Godine 1966. godine Skupština opštine Ivanjica je na predlog Republičkog zavoda za z aštitu prirode Srbije donela Rešenje o stavljanju pod zaštitu Dajićkog jezera – tresave kao prirodne retkosti i prirodnog spomenika geobotaničkog karaktera na površini od dva hektara.

(/slika3)Stepen izmenjenosti predela Dajićkog jezera se može oceniti kao visok (narušen prirodni ekosistem). Ubrzani proces zarašćivanja javio se kao posledica isključivanja negativnog antropogenog uticaja.Samo principima aktivne zaštite kroz razvoj moguće je svesti današnji tempo eutrofikacije na prirodni.

Ovo jezero treba čuvati za nauku i za Goliju i štititi ga od negativnih antropogenih uticaja.

Ne možemo pisati o Dajićkom jezeru a da ne kažemo da se nalazi na jednoj od najlepših i šumama najbogatijoj planini u Srbiji, na planini koja nosi epitet vazdušne banje i koja je najviša planina jugozapadne Srbije.

Golija je Park prirode i Rezervat biosfere pod zaštitom Uneska, jedini u Srbiji (2001. godine proglašen rezervat Golija – Studenica). U okviru njega takođe treba čuvati i druge tresave., Košaninova jezera, izvorišta Golijske reke i Studenice (koja je ugrožena divljom gradnjom) kao i slapove reke Izubre.