Realnost i fikcija

Pored komada Marka Rejvenhila i Sare Kejn, "Disko svinje" Ende Volš su jedan od fundamentalnih tekstova koji su sredinom devedesetih godina koncipirali internacionalni stil neobrutalizma u dramskom pozorištu, ohrabreni velikim komercijalnim uspehom "Trejnspotinga" (prvo romana, a zatim i niza pozorišnih predstava, kao i filma Denija Bojla), eksplicitno se baveći problemima društvenog nasilja, masmedijske eksploatacije seksualnosti, autsajderstva.

Predstava Kokana Mladenovića je prilično stereotipna i slabo promišljena interpretacija ove drame radikalne dezorijentisanosti neostvarenih buntovnika "Generacije Iks", koji jednom opštom destruktivnošću reaguju na neiskorenjiv osećaj nemoći. Marija Karan previše transparentno igra Prcoljka, grubim, neizbrušenim i očiglednim sredstvima je oblikuje kao agresivnu i neprilagođenu tinejdžerku, gotovo ne dajući prostor da se izrazi poetični potencijal lika. Branislav Trifunović uspešnije stvara lik Svinje, zato što je njegova igra suptilnija, razaznaju se bitne nijanse u oblikovanju posledica odbacivanja autoriteta, teškoća uklapanja u sistem, imanentnog besa, kao i razarajuće potrebe za ljubavlju. Ipak, generalno posmatrano, na sceni je prisutno previše nekanalisane energije čiji se smisao u toj eksplozivnosti igre ozbiljno rasplinjava.

Česta upotreba video-bima u predstavi je skoro u svim slučajevima suštinski nepotrebna, jer se on koristi samo kao ilustracija radnje, što je u osnovi, dakle, banalno. Instrumentalna muzika u pojedinim scenama funkcionalno gradi osobenu atmosferu, naglašavajući poetski aspekt odnosa Prcoljka i Svinje, dok se na početku emituje jedina vokalna pesma, koja na iščašeno mračan način nagoveštava tu njihovu definišuću agresivnost, kojom će se predstava baviti (kompozitor Marko Grubić).

Tekst Ende Volš je u suštini bio bitan u trenutku u kojem se pojavio (1996), dakle vremenu ekspanzije dramaturgije "krvi i sperme", čiji su autori beskompromisno reagovali na umiveni konzervativizam pisaca prethodne generacije, dok je njegov značaj danas prevashodno istorijski, odnosno fenomenološki, zbog čega je i sam izbor produkcije ove predstave, u ovom momentu, nedovoljno opravdan.  

Uzimajući Andersenovu bajku "Ružno pače" za idejnu osnovu, autori predstave "Ružni" je znatno proširuju, i u fragmentarnoj formi na scenu postavljaju probleme odrastanja, individualizma, sukoba sa autoritetima, uklapanja u sistem, kao i nasilja u porodici i društvu, dominacije materijalnih vrednosti… Iako predstavu karakteriše definitivna izvođačka superiornost (Goran Jevtić, Jovana Mišković, Vladimir Aleksić), vrlo zanimljiva rediteljska rešenja (Predrag Štrbac), kao i bitna nepretencioznost u tretmanu ozbiljnih društvenih pitanja, zbog oskudnosti značenjskog plana teksta (Aleksandra Glovacki), ona u celini ne postiže previše značajne umetničke rezultate jer se zadržava, dakle, na površini bavljenja ovim temama.

Na ogoljenoj sceni (par stolica, stolovi), tri glumca, stilizovano obučena u crno-crvenu odeću (kostim Dragica Pavlović-Laušević), oblikuju fragmente nepreciziranih likova (članova porodice, buntovnih tinejdžera, predstavnika vojske…). Stilovi njihove igre se drastično menjaju: od psihološkog realizma, do izuzetno precizno sprovedene karikaturalnosti, putem koje se u jednoj sceni, na primer, manifestuje vrlo oštra kritika predstavnika vojnih struktura (Mišković, Aleksić). Predstava se permanentno kreće između realnosti i fikcije, odnosno, glumci u nekoliko navrata razbijaju iluziju igre, brehtovski izlaze iz svojih uloga, pokazuju da igraju, čime se podstiče kritička svest gledaoca, kao i njihova direktna konfrontacija sa ovim temama. Posebno zanimljivo je ostvarena scena u kojoj glumci komuniciraju sa publikom, integrišući je u igru (pojedine gledaoce izvode i na scenu), što je beskrajno zabavno, ali je istovremeno značajno i u društvenom smislu, jer motiviše javnu raspravu o problemima identiteta, individulizma, itd.

Dakle, iako ne nudi posebna tumačenja brojnih tema koje inicira, niti ulazi u ozbiljniju analizu uzroka i posledica jednog jezivog stanja u društvu, predstava "Ružni" je, zbog svoje promišljene jednostavnosti i autorske lucidnosti nesporno vredna, naročito u kontekstu našeg, preovlađujuće banalnog, estradizovanog javnog diskursa.