Oaza mira i lepote

LESKOVAC – Vlasina i Vlasinsko jezero su oaze mira i lepote, jedan od najlepših krajolika siromašnog juga Srbije. Zbog toga je u ovo doba godine dosta gostiju, ali i sportskih družina. Susret sa prirodom na nadmorskoj visini od 1.200 metara ostaje da se pamti i zato se stari gosti po pravilu Vlasini vraćaju. Za ljubitelje zelenila i pecaroše ovo je raj na zemlji.

O Vlasini, Vlasinskom jezeru i Vlasinskoj visoravni sačuvani zapisi potiču iz 18. veka. Miodrag Andrejević, dugogodišnji direktor Turističke organizacije u Leskovcu, agilni leskovački novinar, koji je objavio jedinstvenu, zanimljivu kartu Vlasinskog jezera i okoline, ističe da postoji više legendi o njegovom nekadašnjem zastrašujućem izgledu i opasnostima koje su u njemu vrebale. Jedna govori o stradanju "velike vojske", a druga je mit o velikom vodenom biku koji je noću izlazio iz močvare i na obali, na pašnjacima, napadao seoska goveda. Da bi mu doskočio, seoski kovač svom biku okuje gvožđem rogove i on tako uspe da nadjača vodenog bika koji od tada više nije pravio opasne pohode. Noću bi se iz močvare povremeno čula njegova rika "od koje se tresla gora a na površini stvarali ogromni klobuci".

Mnogo je zanimljivih i malo poznatih detalja o Vlasini i celom ovom prostoru juga Srbije. Hidroenergetski sistem "Vlasina" počinje da se gradi 1946. godine. Podizanje brane visoke 34,5 i duge 240 metara traje dve i po godine. Devetog aprila 1949. godine započinje da se puni akumulacija i njeno ime je – Titovo jezero.

Krajem 1954. godine u jezeru je 130 miliona kubnih metara vode i zahvata prostor od 10 kvadratnih kilometara. Svake sekunde u jezero protiče dva kubika vode i pušta se mlada ohridska pastrmka, gradi hotel sa 50 kreveta i privode kraju radovi na sistemu elektrana Vrla I, II, III i IV i ta prva faza radova biće okončana 1958. godine. Druga faza počinje 1972, a završava se 1978. gradnjom brane na reci Božici, kod Gornje Lisine i stvaranjem akumulacionog postrojenja "Lisina".

Miodrag Andrejević podseća da su stručnjaci sa Univerziteta u Kembridžu 1963. godine izgradnju HE "Vlasina" proglasili za "veličanstveno dostignuće ljudskih ruku".

Zaista se hidroenergetski sistem "Vlasina" može smatrati remek-delom. Mnogi objekti i lokaliteti izazivaju divljenje, posebno objekat i postrojenje "Lisina", čije pumpe izbacuju vodu iz istoimenog jezera na visinu od 350 metara i tunelima i kanalima prebacuju u Vlasinsko jezero. Elektrane Vlasina I, II, III i IV kao trkači u štafeti, jedna od druge, uzimaju vodu kanalima, tunelima i cevovodima čija je ukupna dužina 90 kilometara.

Na Vlasinskoj visoravni registrovano je više od 300 lekovitih biljaka od kojih su neke vrlo retke. Zaštićene su "zeleničje" ("lovor-višnja") koja raste na lokaciji Kačar, na Ostrozubu i samo još četiri mesta na svetu, "rosulja", "maljava breza", "zlatna bukva"... Ovde se izdvaja i više od 50 drugih biljaka koje predstavljaju pravu sirovinsku bazu za farmaceutsku, hemijsku, kozmetičku i prehrambenu industriju.

Odmor na Vlasini, kraj Vlasinskog jezera, prijatan je u svako doba godine. Januar je najhladniji, prosečna temperatura je tri stepena ispod nule, avgust najtopliji, jer je tada u proseku 16 stepeni iznad nultog podeoka. U tom mesecu voda se u jezeru zagreje do 21 stepen i moguće je kupanje, a zimi se katkad na jezeru stvori ledena kora od 30 do 70 santimetara.

Kaj Vlasinskog jezera sagrađeno je nekoliko hotela. Prvi je podignut 1956. godine i imao je dvadesetak soba, dva apartmana, a tri godine kasnije nikao je departman sa 50 postelja. Motel "Jezero" na Promaji otvoren je 1. maja 1972. godine, a nedaleko od Vlasinskog jezera, u Crnoj Travi, 24. novembra 1974. godine, završen je hotel "Vilin lug". Godine 1978. započet je, a nekoliko godina kasnije završen Omladinski centar. Tako su stvoreni odlični uslovi za odmor i razonodu turista koji posećuju Vlasinu i Vlasinsko jezero i leti, ali i u zimskim mesecima, odnosno gotovo tokom cele godine.

--------------------------------------------------------------------------

Prvi učitelj

Posle oslobođenja od Turaka 1878. godine Vlasina je opština u kojoj živi oko 4.500 stanovnika, teško i u siromaštvu. Predsednik opštine Božidar Pavlović 1879. godine piše kako zbog dugih i jakih zima na poljima ne može ništa da rodi osim malo zobi, ovsa, ječma i raži.

Prvi učitelj škole na Vlasini bio je Jovan Pavlović, koji se žali Ministarstvu prosvete i crkvenih dela da zbog "nerodnog mesta" ljudi sa ovih prostora odlaze u niški kraj i "ja sam danas bez đaka i badava sedim".