DRAGOLjUB TODIĆ

U međunarodnom pravu su pitanja vezana sa promenu klime, kao globalni problem, stavljena na dnevni red ozbiljnijih rasprava tek u poslednjoj fazi njegovog razvoja. Osnovni međunarodni ugovor koji reguliše ova pitanja je Okvirna konvencija UN o promeni klime iz 1992. godine i Kjoto protokol kojim je učinjen pokušaj da se opšte obaveze (i prava) iz Okvirne konvencije delimično konkretizuju i učine operativnim. Pored toga, za oblast klimatskih promena relevantno je i više drugih međunarodnih ugovora među kojima najveći značaj ima Bečka konvencija o zaštiti ozonskog omotača sa Montrealskim protokolom o supstancama koje oštećuju ozonski omotač, sa nekoliko amandmana. Zbog složenosti problema u vezi sa klimom za celovitije razumevanje međunarodnopravnih aspekata neophodno je voditi računa i o brojnim drugim međunarodnim ugovorima globalnog i regionalnog karaktera koji se odnose na zaštitu atmosfere, zaštitu i upravljanje vodnim resursima, zaštitu biodiverziteta, dezertifikaciju, oblast energetike, upravljanje otpadom, upravljanje opasnim hemikalijama, itd. Polazeći od koncepta da su za promene klime glavni "krivac" antropogeni faktori  u međunarodnom pravu su definisani strateški ciljevi  (stabilizacija koncentracije gasova staklene bašte u atmosferi), utvrđeni osnovni principi delovanja (princip zajedničke ali izdiferencirane odgovornosti, princip predostrožnosti, princip integralnosti mera zaštite klimatskog sistema, princip saradnje u unapređivanju izgradnje otvorenog međunarodnog ekonomskog sistema) utvrđene različite obaveze (i prava) država članica (Aneks 1, Aneks 2), i neki instrumenti za ostvarivanje definisanih ciljeva (mehanizam čistog razvoja, zajednička ulaganja, trgovina emisijama, itd). Generalno bi se moglo reći (na osnovnih karakteristika trenutnog stanja međunarodnog prava relevantnog za oblast klimatskih promena) da međunarodna zajednica u osnovi nije spremna da se nedvosmisleno jasno suoči sa problemima promene klime i da bi tek trebalo očekivati određena unapređenja.

Za zemlje u tranziciji (kakva je Srbija) pitanje učešća u daljim aktivnostima u ovoj oblasti može, pod određenim uslovima, predstavljati prvorazredno pitanje. Da klimatske promene ni za zemlje sa skromnim učešćem u ukupnoj emisiji gasova sa efektom staklene bašte nije beznačajno pitanje može jasno da ilustruje i primer Hrvatske koja je u proteklih nekoliko godina učinila napor da svojim nacionalnim izveštajem obuhvati i emisije gasova sa teritorije Srbije i Bosne i Hercegovine (Republike Srpske). Očekuje se da će donosioci političkih odluka u Srbiji u skorijem periodu preduzeti odgovarajuće mere i ratifikovati Kjoto protokol zajedno sa nekoliko drugih relevantnih međunarodnih ugovora u oblasti životne sredine, koji se već duže vreme nalaze u proceduri. Tako bi se stvorile pretpostavke da Srbija znatno aktivnije i sa više argumenata učestvuje u procesima u ovoj oblasti.

Profesor na Megatrend univerzitetu