Srpsko predgrađe Segedina

Deska – Duž glavnog puta načičkana su preduzeća, pa selo Deska kao da više nije posebno naselje, već postaje jedno od severnih predgrađa Segedina. Odiše mirnoćom panonskih mesta sa urednim ulicama, okrečenim fasadama, lepo sređenim travnjacima i cvećem, što je uobičajeni „standard” u Mađarskoj. Ipak, Deska je i drugačija od okolnih naselja, jer putnika na ulasku u selo uz mađarski dočekuje i ćirilični natpis „Dobro došli”. Nazivi na seoskom Domu kulture i biblioteci, takođe su na srpskom jeziku, kao uostalom i na svim institucijama.

Zbog sadašnjih 120 Srba koji žive u Deski ovaj ustupak možda i ne bi bio neophodan, ali on je tu kao poštovanje istorijske činjenice da je nekada u Deski živelo između dve i tri hiljade Srba, stvarajući ovde jaku zajednicu sa bogatim kulturnim životom, čiji tragovi se još mogu videti. Tu su srpsko obdanište, srpska osnovna škola, pravoslavna crkvena opština, izdavačka delatnost, folklorno društvo, biblioteka, a odnedavno i muzej.

Paroh hrama Svetog preobraženja Gospodnjeg mr Svetomir Miličić sa Deščanima deli svakodnevicu poslednjih sedam godina. U parohijskom dvorištu, stoletni kesten baca hladovinu na ono što domaćini, sada već gotovo velikodušno zovu „srpsko obdanište”.

– Od tridesetoro dece u obdaništu, tek jedno ili dvoje je iz porodice gde je bar jedan roditelj Srbin. U osnovnoj školi do četvrtog razreda ima sedmoro učenika. Doduše, ima slučajeva i da meštani Mađari decu upisuju u srpsku školu, kako bi naučila jezik. U višim razredima osnovne škole na mađarskom postoji mogućnost fakultativnog učenja srpskog – objašnjava paroh Miličić.

Obdanište je izuzetno skromno, ali bi već naredne godine ovde trebalo da nikne sređena zgrada koja će biti građena novcem Evropske unije. U programu međususedske saradnje, zajedno sa opštinom Novi Kneževac u Srbiji, napravljen je zajednički projekat vredan više od pola miliona evra. Nešto više od 335.000 evra biće upotrebljeno za obnovu osnovne škole i obdaništa i u Deski i u Novom Kneževcu, a za preostali iznos srediće se prostor starog srpskog groblja u Deski koji je zarastao u korov. Zamisao je da taj prostor dobije obeležja spomen-parka.

Na ponos srpske zajednice ovde je i Srpsko kulturno udruženje „Banat” na čijem je čelu Borivoj Rus, a u okviru njega je i folklorna sekcija koju već godinama predano vodi Kristifor Brcan.

Sveštenik Miličić i bez pogleda u crkvene knjige precizno navodi da je u selu 120 duša čiji je bar jedan roditelj Srbin, ali ono što ga onespokojava jeste da od ukupnog broja od 46 domaćinstava, koji su pod njegovim duhovnim starateljstvom, čak 15 čine samci, udovice ili udovci. Za poslednjih sedam godina tek 14 puta je sa porodicama podelio radost krštenja. A neposredno pred Prvi svetski rat, svedoče crkveni spisi, ovde se za godinu dana krstilo 87 mališana.

U nekadašnjem spahiluku Đurađa Brankovića, potomci njegovog naroda znaju da samo uporan rad i očuvanje onoga što imaju održava zajednicu. Čak i u detaljima. Tako je paroh upornošću „terao” svoje starije parohijane da se prisete kojoj porodici pripada koja stolica u 150 godina staroj crkvi. Natpisi s njihovim imenima govore i o nespremnosti na zaborav, na opstanak porodica iz generacije u generaciju. Još više o tome svedoči crkvena periodika, časopis „Sloga” koju izdaje ovdašnja crkvena opština, beležeći u slici i reči nastupe hora, recital najmlađih za Božić ili Svetog Savu. „Deščanske sveske” štampa udruženje „Banat”, a počivaju na velikom trudu Borivoja Rusa. Odnedavno, u porti crkve, uz obdanište je i mali Etnološki muzej. Iz kuća parohijana izvučeno je istinsko bogatstvo narodnog stvaralaštva, u vezu, drvodeljstvu, pokućstvu i izloženo u dve prostorije koje treba da podsete da se ovde uvek skromno živelo, ali i dugo trajalo.

Aleksandra Isakov