Prosečna produkcija

Polazeći od konkretne političke realnosti južnoafričkog aparthejda, Atol Fugart je u drami "Sizve Banzi je mrtav" (1972) probleme rasne diskriminacije i radikalno formalizovanih društvenih odnosa predstavio univerzalno i metaforički, uz bitne nijanse apsurdnog i nadrealističkog. Bazična dramska situacija, u kojoj je Sizve Banzi skoro prinuđen da preuzme identitet pokojnika da bi opstao u darvinovski surovom društvu, u prvom planu otelotvoruje oštru kritiku neumoljive birokratije, dok sa druge strane postaje ozbiljna egzistencijalna drama koja studira odnose između suštine i forme, probleme identiteta, filozofsku esenciju života. Reč je, dakle, o nekoj vrsti teatra otpora, koji u jednoj pseudonaivnoj, brehtovskoj formi ironično demistifikuje relaciju između realnosti i njenog birokratskog izraza.

Na elizabetanski ogoljenoj sceni, koja je jedna od bitnih premisa teatarskog koncepta reditelja Pitera Bruka, dva glumca vrlo inspirisano, posvećeno i ubedljivo, igraju ovu filozofsko-političku dramu. Habib Dembele oblikuje Stajlsa, koji je u prvoj polovini predstave sam na sceni. On u ovom monologu govori o svojoj prošlosti, šestogodišnjem zaposlenju u kompaniji "Ford", kao i o novom poslu fotografa, pri čemu se sa jedne strane oblikuje kritika kapitalističkih principa i ponašanja bogataša, dok se sa druge utvrđuje njegova naglašeno poetična percepcija okoline. On ovde dinamično i vrlo groteskno imitira niz drugih likova, nadređenih u "Fordu", kao i različitih klijenata koji mu dolaze u foto-radnju, oštrim gestom izvlačeći njihove mane. Stajls je žovijalan i nepokolebljivo optimističan, bez obzira na bolnu sumornost realnosti, pri čemu je igra glumca izrazito karikaturalna, fizički naglašena, negde između igre izvođača komedije del arte i prakse stand-up komičara.

Pičo Vomba Konga stvara lik Sizve Banzija kao totalnu Stajlsovu suprotnost, dirljivo poštenog i naivnog, vidno uplašenog, zbunjenog, nesigurnog. Njegova igra je više realistički koncipirana, psihološki profilisanija, fizički svedenija (često je nepomičan i odsutno gleda u daljinu). Drastičan kontrast u odnosu na lik i mizanscen Stajlsa akcentuje Banzijevu istinsku tragičnost, reprezentativnu za južnoafričko iskustvo koje je Fugart dramski uobličio, kao i za savremeno globalizovano društvo, definisano prečestim emigracijama i ilegalnim prisustvom izbeglica u zapadnim državama. Emotivna kulminacija predstave je scena u kojoj Sizve, doveden do očajanja, postavlja šekspirovski retorička pitanja o kvintesenciji ljudske egzistencije, skida svoju majicu, čime i fizički manifestuje jedno temeljno ogoljavanje, zatim se energično i direktno obraća publici, i u ovom momentu predstava postaje veoma ubedljivi izraz elementarne ljudske tragike.

"Sizve Banzi je mrtav" Pitera Bruka je predstava nesporno značajne teme, glumački izvesno impresivna, ali istovremeno i mnogo puta viđena, i u tom smislu ni po čemu zaista specifična eksploatacija ove problematike. U kontekstu predstava koje smo do sada videli na Bitefu, čiji su politički nekorektni leteći pilići, pseudoturističke kamiondžijske ture po beogradskim stovarištima, đubrištima i kvantaškim pijacama, kao i Bolivudu bliska pop tumačenja globalnih društvenih opsesija, prilično isprovocirali pozorišni mejnstrim, problematizujući pri tome njegov smisao i granice, Brukovo ostvarenje ostaje u sferi prosečne produkcije.