Istorija i beznađe

Predstavu "Cirkus Istorija" Sonje Vukićević čini fizički naglašeno, spektakularno izvođenje fragmenata iz Šekspirovih tragedija, kao i delova čuvenog eseja "Kraljevi" Jana Kota o Šekspirovom univerzalno kritičkom tretmanu istorije. Ovaj esej na neki način predstavlja idejnu srž predstave, u smislu da su svi njeni fragmenti idejno objedinjeni Kotovom tezom o "Velikom Mehanizmu", specifičnoj šemi u Šekspirovim političkim tragedijama, koja se bazično odnosi na neumoljivu repetativnost ubijanja, sa ciljem dolaska na vlast.

Vrlo stilizovano obučeni (bele suknje, crni sakoi), na ogoljenoj sceni, glumci ujednačeno uspešno i veoma energično igraju Šekspirove vladare, psihotično zaslepljene vlašću. Našminkani, belih lica, oni deluju kao okamenjeni pajaci groteskne istorije: Tit Andronik (Mira Đurđević), Magbet (Branislav Lečić), Ričard Treći (Hristina Popović-Mijin), Lir (Dragan Mićanović), Hamlet (Anita Mančić). Različita muzika u predstavi (Nik Kejv, Johan Štraus), mađioničarski trikovi, kao i senzacionalne cirkuske vratolomije, jesu sredstva u oblikovanju jedne brehtovske, pop baze predstave. Putem video-bima se emituju snimci ratnih razaranja u dvadesetom veku, čime se obrazac "Velikog Mehanizma" dovodi u direktnu vezu sa skorašnjom istorijom uzurpiranja vlasti. Takođe, predstava je u celini osmišljena kao neka vrsta rituala: publika nosi bele mantile koje dobija na ulazu, nudi joj se hrana i piće koje ona konzumira tokom predstave. Taj ritualni aspekt je važan jer zaokružuje misao o istorijskoj konstantnosti činjenja zla u funkciji osvajanja moći, odnosno, začaranoj bezizlaznosti krugova nasilja.

Motiv kruga je, dakle, veoma bitan, i frekventno korišćen što je značajno na planu forme predstave, u smislu njene vizuelne atraktivnosti, kao i na pomenutom planu sadržaja. Mira Đurđević na scenu stupa u dečjem, crvenom automobilu koji vozi ukrug, Hristina Popović-Mijin Ričarda Trećeg igra fiksirana za nekakvu okruglu konstrukciju koja se vrti, Branislav Lečić u ulozi Magbeta, takođe, kruži po sceni na rolerima dok ludački i dijabolično govori o svojoj neiskorenjivoj žudnji za vlašću…

Osim kruga, u predstavi je važna i simbolika ogledala, koja svi likovi imaju na svojim rukavicama. Ogledalo je bitan simbolički predmet u kontekstu problematizacije identiteta, pri čemu ovde sugeriše da je moć vladara samo iluzorni odraz istine, efemerna zabluda. Anita Mančić u ulozi Hamleta hoda na metalnim štulama, gestikulirajući mehanički kao da je lutka, čime se efektno ističe njegova suštinska nemoć, odnosno totalna zarobljenost u svetu beskompromisnih političkih igara.

Materijalizujući tezu da je Šekspir bio pop umetnik par ekselans, "Cirkus Istorija" Sonje Vukićević predstavlja velike individualne i društvene drame u ultimativnoj pop formi koja impresionira svojom odmerenom spektakularnošću, kao i nizom kritički utemeljenih, poetsko-filozofskih misli.

"Jalova zemlja" rediteljke Lote van den Berg je neverbalna, ambijentalna predstava, inspirisana prozom J. M. Kucija, karakterističnom po autentičnim prikazima južnoafričke distopije, odnosno, univerzalnom i dijalektičnom slikanju života usamljenih ljudi, često uhvaćenih u košmar kriminala, nasilja, smrti.

Devet, sasvim dezorijentisanih, uplašenih i tužnih ljudi polako se pojavljuju na sceni, ogromnom peskovitom prostoru. Kao proizvod njihove esencijalne zbunjenosti, u njihovim susretima se ispoljavaju nasilje, agresija, mržnja, silovanja i ubistva, čime autori oblikuju prilično sumornu sliku ljudske prirode. Izvođači ove likove igraju vrlo svedeno i jasno. Oni su nemotivisani, isključeni, beživotni, emotivno osakaćeni, zaglavljeni u zastrašujućoj pasivnosti. Na događaje reaguju bez otpora i borbe, prepuštajući se inerciji koja ih odvodi u užas besmisla i smrti. Rediteljka nam u ovim beznadežnim tumaranjima ljudskih senki otkriva čistu poeziju koja se izdvaja kao osnovna vrednost "Jalove zemlje". Otvoreni prostor Ade Huje, gde je predstava izvedena, napušten, jezivo hladan i vetrovit, rečita simbolika peska kojim smo bili okruženi, blizina reke, živopisno nebo sumraka, jata ptica, vatra, posebno su pojačavali emotivno dejstvo "Jalove zemlje" koja je, u celini, ostavila vrlo ubedljiv i jedinstven utisak.