„Vija militaris” na trasi autoputa

Pirot – Arheolozi koji su tokom ove godine obavili zaštitna arheološka istraživanja na trasi budućeg Koridora 10 kod Dimitrovgrada insistiraju da se „Vija militaris“ proglasi spomenikom kulture s obzirom na vrednost i značaj otkrića. Republički zavod za zaštitu spomenika kulture i arheolozi do sada su, u dve kampanje, istražili deset ugroženih arheoloških lokaliteta iz različitih perioda. Na trasi Koridora 10 na ovom području biće ugroženo 28 arheoloških nalazišta, upozoravaju arheolozi.

Najznačajniji rezultati postignuti su na lokalitetima „Kndina bara“ i „Malo kale“ i na lokaciji „Anovi“ u selu Obrenovac. Na lokaciji „Kndina bara“, pored ostataka puta Vija militaris, pronađeni su i ostaci naselja od pre osam do devet hiljada godina. Prema rečima Miroslava Lazića, arheologa savetnika u Republičkom zavodu za zaštitu spomenika kulture, deonica puta iz rimskog perioda za koji se pretpostavlja da je Vija militaris, poznat iz istorijskih izvora, otkrivena je u dužini od 37 metara.

– Ovo je najvažnije otkriće. Ustanovili smo da je ovu deonicu najverovatnije gradio rimski imperator Filip I Arabljanin koji je potpuno obnovio putnu mrežu na području provincije Mezije i Trakije, a izvesno je da je prošao ovuda kada je sklapao mir sa Arabljanima. Širina rimskog puta iznosi 7,5 metara, uključujući spoljne ivičnjake sa odvodnim kanalima, što je van standarda za taj period, i podeljen je u dve kolovozne trake. U starim kartama između Pirota i Dimitrovgrada pominju se dve putne stranice Translitis i Balanstra, koje tek treba da istražimo. Između kamena u kolovoznoj traci i na samom kolovozu pronašli smo više stotina arheoloških nalaza. To su uglavnom gvozdeni klinovi za potkovice, potkovice i različiti predmeti od gvožđa, oplate od kola, vrhovi strela, antički novac, dva safira – rekao je Lazić.

U njivama kod sela Obrenovac, tačnije kod mesta „Anovi“, arheolozi su otkrili ostatke višeslojnog praistorijskog naselja. Otkriveni su nalazi takozvane starčevačke kulturne grupe iz razdoblja od 6500. do 5500. godine pre naše ere, iz perioda vinčanske kulture, odnosno iz mlađeg neolita, a ima i ostataka bronzanog doba. Pronađen je i veliki broj ostataka keramičkih posuda, glačanih kamena, koštanih alatki, alatki od okresanog kamena, ostaci žrtvenika i jedna figurina. Osim takozvanih pokretnih nalaza, stručnjaci su otkrili i temelje pet zgrada, od kojih je jedna stradala u katastrofalnom požaru pre oko 6500 godina.

Arheolozi upozoravaju da je neophodan stalni arheološki nadzor tokom izgradnje deonice puta i, kako je rekao Marin Brmbolić, arheolog savetnik u Republičkom zavodu za zaštitu spomenika kulture, to još uvek nije urađeno.

– Na lokaciji „Kndina bara“, gde smo otkrili Vija militaris, ustanovili smo dva oštećenja od strane izvođača radova. Taj antički put oštećen je banderom koja je postavljena nasred puta i s druge strane budućeg autoputa je prokopan kanal za elektrokablove. Tražićemo od izvođača da se to otkloni i nadamo se da će biti otklonjeno – kaže Brmbolić, dodajući da bi trebalo da oštećenja budu sanirana na proleće.

U nastavku istraživanja koje se planira na proleće, prema oceni arheologa, neophodna je bolja saradnja sa investitorom kako na sanaciji istraženih lokaliteta, tako i u nastavku istraživanja. Arheolozi insistiraju da se „Vija militaris“ proglasi spomenikom kulture. Zavod za zaštitu spomenika kulture je, prema rečima Snežane Jejić, zamenice direktora, u tom smislu preduzeo odgovarajuće mere.

M. Penčić