Svi putevi vode na sever

Stihijska privatizacija koja je, umesto da bude sredstvo za unapređenje privrednih performansi, postala sama sebi cilj, potom, preširoka i nagla liberalizacija tržišta odmah posle decenije izolacije, uz odsustvo jasne strategije privrednog razvoja, doveli su do ubrzanja procesa neravnomernog privrednog razvoja Srbije. U takvom ambijentu pojedinačni interesi su izbili na vrh, a opšti nacionalni na dno piramide, čime je uz slabašna i neizgrađena nezavisna regulatorna tela kreiran prostor za bujanje mita i korupcije. Time su stvoreni uslovi ne samo za rađanje duboke ekonomske, nego i opšte društvene krize.

S takvom poslovnom i opštom društvenom klimom, malo se ili gotovo nikako nije vodilo računa o ravnomernom privrednom razvoju zemlje. Jaz između pojedinih regiona, opština i gradova dodatno se produbljivao. To je imalo za posledicu migraciju stanovništva iz siromašnih predela Srbije u razvijenija područja, prevashodno u Beograd. Siromašni okruzi i opštine odlivom stručnog kadra postaju još siromašniji, sa slabim privrednim perspektivama, što uzrokuje i smanjenje broja stanovnika u tim područjima, odnosno postepeno zamiranje života.(/slika2)

Destimulisanost ostanka u takvim krajevima, posebno ako se radi o rubnim područjima zemlje, može imati i dalekosežne negativne političke posledice.

Koliko je neujednačen privredni razvoj zemlje najbolje se može videti po visini prosečnih neto zarada po pojedinim regionima, odnosno opštinama. Tako je najviša prosečna zarada bez poreza i doprinosa u novembru 2010. registrovana u Beogradu, u iznosu od 42.706 dinara, dok je u istom mesecu u topličkom okrugu prosečna neto plata iznosila 24.519 dinara. Kolika je razlika između Beograda i drugih regiona u Srbiji, dobro ilustruje i podatak da i drugorangirani region, Južnobački okrug, značajno zaostaje za Beogradom, s prosečnom neto zaradom od tek 36.724 dinara. Posmatrano po pojedinim opštinama, na vrhu lestvice po ostvarenim prosečnim neto zaradama u novembru 2010. godine su beogradske opštine: Surčin (57.663), Novi Beograd (51.194), Stari grad (45.342) itd. Istina, prvorangirani je Kosjerić sa prosečnom neto platom od 61.793 dinara, no, to je samo jedan izuzetak od pravila po kome se na vrhu liste po realizovanim zaradama nalaze beogradske opštine.(/slika3)

Na dnu lestvice je Vladičin Han sa prosečnom neto zaradom od 16.885 dinara, a društvo mu prave i Kuršumlija (16.1912), Gadžin Han (18.264), Bela Palanka (18.386) itd.

Razlika između Kosjerića, sa najvišom, i Vladičinog Hana, sa najnižom prosečnom neto zaradom, čak je oko 3,7 puta u korist Kosjerića, što ilustruje visok stepen neujednačenosti privredne slike u Srbiji.

Da su jug i jugoistok Srbije na marginama privrednog i društvenog razvoja zemlje potvrđuje i podatak da je u oktobru 2010. stopa nezaposlenosti upravo na tom području najviša (21,1 odsto). Nasuprot tome, u regionu Beograda ona je iznosila 15,8 odsto i bila je najniža. Takođe, najveći procenat nezaposlenih lica koja traže posao duže od 10 godina nalazi se u regionu južne i jugoistočne Srbije (14,7 odsto), dok je najniži opet na teritoriji Beograda (šest odsto).

Ovako loša ekonomska slika opština sa juga i jugoistoka Srbije sa pesimističnim perspektivama njihovog budućeg razvoja uslovljava migraciju stanovništva ka, u našim uslovima, bogatijem severu. Tako je u odnosu na brojno stanje stanovništva iz 2000. godine, prema statističkim procenama RZS na dan 30. juna 2008. godine, povećanje stanovništva evidentirano samo na teritoriji Beograda, Južnobačkog i Sremskog okruga:

Nasuprot tome, u svim ostalim okruzima u Srbiji evidentirano je smanjenje broja stanovnika, a procentualno najosetnije u Borskom, Pomoravskom, Zaječarskom, Pirotskom i Topličkom okrugu:

Da bi se postojeća sumorna slika promenila neophodan je zaokret u ekonomskoj politici Srbije, ali i postojanje više sluha, ne samo politikantskog, za nacionalne interese i potrebe nerazvijenih regiona. Pored direktnog angažmana državnih kapaciteta na poboljšanju infrastrukturnih prilika u manje razvijenim područjima, neophodno je uložiti i više napora kroz treninge na obuci lokalnih kadrova, ali i stimulisanje privrednika kroz poreske olakšice ili slobodne zone poslovanja da razvijaju svoj biznis u tim područjima.

*Saradnik Instituta za tržišna istraživanja