Veliki zalog

Prošle godine se u javnim glasilima često pominjalo ime velikog slikara Petra Lubarde. Nažalost, povod je bio uznemiravajući a novinarska znatiželja i neprimereno zavirivanje u tuđu privatnost po ko zna koji put inicirali su pitanje dobrog ukusa i profesionalne etike.

U isto vreme, problem zaostavštine Petra Lubardine (1907-1974) i njenog čuvanja aktuelizuje nesposobnost, neprilagođenost pravnog sistema i institucija države da se odgovarajućim normama blagovremeno zaštiti ugovor o poklonu, donaciji, nasledno i druga porodična prava i potraživanja. Možda će, uz muzejske institucije, i Kuća legata, novi čuvar baštine, odigrati važnu ulogu u spasavanju dela Lubarde, Gvozdenovića i mnogih drugih koji su otečestvu ostavili svoj amanet. "Umjetnost je veliko ogledalo koje ne dozvoljava društvu da ne vidi sve o sebi", Lubardine su profetske reči iz jednog intervjua.

Ipak, nismo toliko siromašni koliko smo zaboravni. Da nije tako, naši muzeji i staleška udruženja bi ove godine – izložbama, publikacijama, predavanjima, monografijom – obeležili sto godina od rođenja Petra Lubarde. Kako danas stvari stoje, sve je prepušteno uspešnim i manje uspešnim privatnim inicijativama.

U galeriji "Haos", primereno programskom konceptu galerije, obeležena je stogodišnjica rođenja jednog od najvećih srpskih umetnika 20. veka. Predstavljen je izbor Lubardinih crteža koji su nepoznati široj kulturnoj javnosti. Pozajmljeni iz tri zbirke – Narodni muzej na Cetinju i privatne kolekcije iz Beograda i Novog Sada – potvrđuju da je crtež, mada u senci Lubardinog slikarstva, integralni deo umetnikovog opusa. U velikom vremenskom i tematskom luku obuhvaćeni su rani crteži različitih poetskih koncepcija od čitljive figuracije (motivi iz logora, Lovćen, Sa Skadarskog jezera) do svedenih, gotovo apstraktnih skica i krokija iz šeste decenije (pripreme za slike sa podacima o bojama).

Ipak, najupadljiviju grupu na izložbi čine crteži nastali za vreme Drugog svetskog rata i Lubardinog zatočeništva u koncentracionom logoru. Njihova spontanost beleženja situacija i stanja u vanrednim uslovima, pored umetničkog, sadrže i dokumentarni karakter. Svoje dramsko osećanje sveta i života umetnik izražava neposredno a njegovi crteži olovkom, perom, tušem, ugljenom, lavirunzima, imaju karakter studije, beleške, skice za slike ili samostalno umetničko ostvarenje.

Možda je ova kamerna postavka Lubardinih crteža samo najava velike svečanosti u slavu slikara ogromne umetničke i istorijske uloge. Petar Lubarda je umetnik velikih promena, korifej obnove i preporoda naše moderne umetnosti, o njemu su pisale generacije – Isidora Sekulić, Herbert Rid, Miodrag B. Protić... Jedna od oznaka personalnog zaloga jeste i Lubardina antologijska izložba koja je 1951. označila magistralne tokove umetnosti druge polovine 20. veka. Slikar je autentičnim delima branio angažovani stav u kojem se ostvaruje moćna sinteza nacionalnog, izvornog i univerzalnog a poznata Lubardina dela Kosovski boj, Bitka na Vučjem dolu ili Guslar, snagom slikarskog bića prerastaju u metafore koje povezuju prošlo i buduće. Nemojte propustiti ovu izložbu.