Grbovi srpskih kraljeva i dinastija

U Muzeju primenjene umetnosti večeras će u 18 časova biti predstavljeno fototipsko izdanje Beogradskog grbovnika II,  kapitalan izdavački poduhvat Muzeja primenjene umetnosti i izdavačke kuće Dosije. O ovom delu govoriće akademik Sima Ćirković, recenzent, profesor Filozofskog fakulteta u Beogradu dr Aleksandar Palavestra, priređivač i autor prateće studije, Dušan Mrđenović, priređivač, i Jelena Perać, kustos MPU. Ovaj reprint nazvan je Beogradski grbovnik II, budući da je postojao jedan sličan rukopis koji je izgoreo u požaru 1941. prilikom bombardovanja Narodne biblioteke Srbije.
Grbovnik ima 158 strana sa ručno slikanim grbovima u boji. Svaki grb je na posebnom listu.

Reč je o jedinstvenom i reprezentativnom izdanju, koje doslovno ponavlja rukopisni original s početka 17. veka, koji se čuva u kolekciji Muzeja primenjene umetnosti. Reprint je štampan u ograničenom tiražu od 300 primeraka u štampariji Cicero.

Beogradski grbovnik II  jedan je od najstarijih prepisa danas izgubljenog zbornika grbova, izrađenog oko 1590. godine za admirala Petra Grgurića Ohmučevića, koji predstavlja početak takozvane ilirske heraldike, odnosno heraldike južnoslovenskih zemalja.

Priča koja se vezuje za admirala Petra Grgurića Ohmučevića ima elemente kriminalističke priče, ali govori i o specifičnom karakteru – mešavini sujete, inata, upornosti – prepoznatljivom i danas, pet vekova kasnije, kod naroda sa ovog prostora.

– Petar Ohmučević proslavio se u španskoj mornarici i dospeo do ranga admirala. Međutim, on poreklom nije bio plemić. Poticao je iz okoline Slanog kod Dubrovnika i uzalud je pokušavao da od dubrovačkih vlasti dobije podatke o svom plemenitom poreklu. Onda je počeo je da snabdeva Špance fiktivnim rodoslovima, potvrdama, poveljama, jer mu je želja bila da uđe i u jedan od nekoliko španskih viteških redova, a uslov za to je bio da mu četiri pradede i četiri prababe budu iz ranga plemstva. Za svog rodonačelnika proglasio je ćesara Hrelju (Relja Krilatica iz narodnih pesama), poznatog velmožu cara Dušana, koji je, inače, umro bez potomaka. Na osnovu lažnih genealogija Don Pedro, kako su ga zvali, dobio je od španskog dvora potvrdu svojih plemićkih pretenzija, priča Aleksandar Palavestra, autor knjige koja prati fototipsko izdanje Beogradskog grbovnika II.

Kruna tih pretenzija bio je grbovnik u kome se nalaze grbovi srpskih kraljeva, dinastija, grbovi Ohmučevića i svih Don Pedrovih stvarnih i fiktivnih rođaka.

Po kazivanju Aleksandra Palavestre, i tadašnji politički trenutak je važan deo priče o nastanku ilirske heraldike. Naime, poslednje decenije 16. veka bile su vreme kada su se, u hrišćanskoj Evropi, prerano i neopravdano probudile nade u potpuni slom Osmanskog carstva i obnavljanja hrišćanske Evrope. Rimska kurija i španski dvor računali su na porobljene balkanske narode, a Srbi, koje nije bilo teško podbuniti protiv Turaka, bili su nosioci nezahvalne, teške i tragične uloge onih koji treba da se bore i ginu... Tada su se pojavile i rodoljubive istorijske konstrukcije koje su otkrivale navodno slovensko poreklo slavnih ličnosti (Aleksandar Veliki, Justinijan...) i veličale slovensko kraljevstvo čiji bi se izgubljeni sjaj mogao povratiti... Sličnu propagandnu svrhu imali su i grbovnici, precrtavani s Ohmučevićevog zbornika, kojima je trebalo Evropi pokazati da je na ovim prostorima nekada postojalo veliko slovensko carstvo. Grbovi su crtani po uzoru na stil 14. veka, upravo da bi se istakla autentičnost. Primećuje se da je autor grbovnik, izuzetno dobro poznavao srpsku srednjovekovnu heraldičku tradiciju.

Dok prelistavamo Beogradski grbovnik II, nižu se grbovi Nemanjića, Mrnjavčevića, Kotromanića, Hrebeljanovića, Brankovića... Pored srpskih dinastija tu su i velikaške porodice čija su imena u 16. i 17. veku bila zapamćena i poznata (Crnojevići, Balšići, Jablanići, Kosače...), sitniji plemići i bratstva dalmatinskog zaleđa i Bosne, ali i junaci narodnih pesama čiji je istorijski identitet sumnjiv ili nepostojeći...