Čuvari uspomena

Do Crne Trave vodi nekoliko puteva, ali se iz pravca Niša najlakše dolazi ako kod Leskovca skrenete putem ka Vlasotincu, zatim idete na istok do Svođa i, eto ubrzo i Crne Trave. Drugi pravac je kada sa autoputa kod Vladičinog Hana nastavite ka Surdulici i Vlasinskom jezeru i onda do najmanje opštine u Srbiji.

Kad dobronamerni gost prvi put poseti Crnu Travu i dozna koji podatak o tom krajoliku Srbije, prvo pomisli: "Kolike lepote, a toliko belaja!" Zna se, a mnogi o tome otvoreno besede, da je ime Crna Trava metafora sudbine ovog planinskog dela Republike Srbije. Najnoviji podaci govore da je u 25 naselja, na površini od 318 kvadratnih kilometara, nastanjeno 2.569 stanovnika, manje od devet po kilometru kvadratnom. Samo površan pregled statističkih podataka govori, na primer, da je 1958. godine ovde živelo 13.748, a 1961. godine 12.513 stanovnika.

U crnotravskoj opštini – što je verovatno srpski rekord – godišnje umre deset puta više ljudi nego što se rodi! Dve trećine stanovnika stariji su od šezdeset godina, a među onima koji imaju sigurna primanja najviše je – penzionera!

Crnotravski kraj je predeo pečalbara. Seobe su započele posle Drugog svetskog rata, i traju bez prekida do današnjih dana. Zbog toga ne čudi što je sve viša napuštenih kuća, mahala, što je dosta zatvorenih škola...

Fabrike građene poslednjih desetak-petnaest godina, uz pomoć, kako se govorilo "šire društvene zajednice", nisu ispunile očekivanja. Posle kratkog rada, istorija im je po pravilu bila istovetna – sledio je katanac! U nekoliko crnotravskih sela su takođe sagrađeni pojedini pogoni, ali im sudbina nije nimalo ružičasta, jer je malo mladih.

O Crnoj Travi i Crnotravcima govori se u "superlativu", ali i sa nekom vrstom tuge. Možda i zato što ovde ni približno nije iskorišćeno ono što je priroda dala. Mnogo je, na primer, bilo planova za unapređenje turizma, ali je do sada malo urađeno. Za poznati program "Vlasina" vezani su i neki od planova u Crnoj Travi. Planirana je gradnja vikend-kuća, aerodroma i drugih programa koji bi trebalo da privuku goste na prelepe predele kraj Vlasinskog jezera.

Za svet Crnotravci su najpoznatiji kao vrsni neimari. Gotovo da nema iole značajnijeg objekta u Srbiji koji nisu gradile ruke neimara sa crnotravskih brda. U Crnoj Travi je, prema zvaničnim podacima, registrovano više od 300 zanatskih radnji, daleko najviše je zidarskih, pa se nastavlja višedecenijska tradicija predaka.

Za crnotravski kraj je izuzetno značajno da se iz godine u godinu povećava broj đaka u ovdašnjoj srednjoj školi "Milentije Popović". Đaci uče građevinarstvo, ali se jedan broj školuje i za ekonomske tehničare. Znatan je broj učenika iz drugih krajeva, a privremeni dom im je lepo uređen internat kapaciteta osamdesetak mesta.