Istina ni kompromisna, ni nacionalna

Zajednički beogradsko-zagrebačko-sarajevski udžbenik istorije u ovom trenutku je nemoguća misija, smatraju autori priloga u našoj seriji. Stiče se utisak da će ta nemoguća misija potrajati dugo, pod uslovom da neko iz Brisela ne sugeriše izradu zajedničke knjige. Tako je moguće doći do ,,kompromisnog”, ,,politički korektnog” tumačenja prošlih događaja. Ali to bi bilo jedno izolovano i gotovo neupotrebljivo štivo jer bi se u ,,kompromisima” i ,,nagodbama” gubila istorijska istina.

,,Politikini” autori podsećaju da je na prostoru nekadašnje SFRJ istorijski revizionizam u odnosu na Drugi svetski rat doveo do još većeg udaljavanja u tumačenju događaja iz tog perioda: u Hrvatskoj su relativizovane ocene o NDH i ustaškom pokretu, u Srbiji se to odnosi na četništvo itd. Iluzorno je zato očekivati da se istoriografije međusobno približe kada je reč o tumačenju događaja iz devedesetih godina. Jer ,,rat” za ,,istinu” o ovim najnovijim sukobima u punom je jeku.

S druge strane, jasno je i to da istorijska istina ne stanuje samo u nacionalnim udžbenicima i da istoričari koji ignorišu tumačenja naučnih institucija drugih država i nisu pravi istoričari. Zato je saopštena ideja da bi svakom nacionalnom udžbeniku na prostorima bivše SFRJ trebalo pridodati objašnjenja i komentare istih događaja u ostalim centrima: beogradski udžbenik bi beležio šta o pojedinim događajima piše u zagrebačkom i sarajevskom, zagrebački šta piše u beogradskom i sarajevskom udžbeniku... Naravno, to bi odmah nametnulo potrebu za objašnjenjem razlika, i time bi se iskazao značaj unošenja ove novine. Pa i kritičkog promišljanja prošlosti, što i jeste smisao proučavanja istorije: činjenice se, kažu istoričari, mogu zaboraviti, ali ne i mogućnost razumevanja događaja i poteza ove ili one skupine ljudi.

Zato je i uloga istoričara na ovim prostorima izuzetna: oni mogu da nas suoče sa svom šarolikošću tumačenja prošlih događaja, što je važan iskorak iz naših izolovanih samodovoljnih istina. Jer kao što bi kompromisni, na nagodbama zasnovan zajednički udžbenik bio zapravo politički instrumentalizovana istorija, isti nedostaci pripadaju i zatvorenim nacionalnim istoriografijama koje svoju jednostranost možda najviše iskazuju na području današnje BiH. U jednom mestu, u federaciji, đaci uče jednu verziju prošlosti, a u onom susednom, u Republici Srpskoj, neku drugu.

Od ponedeljka nova serija: Zašto naš narod ide kasno kod lekara