Sećanje na krvavi pir

Pančevo – Početkom 2000. godine Pančevom se raščulo da su neki, prateći satelitsku televiziju i gledajući nemačku seriju „Hitlerovi vojnici“, videli i kratak film o smaknuću koje se dogodilo u Pančevu 22. aprila 1941. godine. Među onima koji su sa zaprepašćenjem gledali snimke nemačkog vojnog snimatelja bilo je i onih koji su poznavali neke među 18 streljanih i isto toliko obešenih sugrađana. Televizija koja je snimke emitovala uskoro je od predsednika pančevačke opštine dobila umolnicu da ustupi kopiju filma, koji se sada nalazi u pančevačkom Arhivu.

Nažalost, u proteklih sedam decenija nisu obeležena mesta gde su se smaknuća uglednih Pančevaca dogodila. Da se događaj zbio svedoči natpis na spomen-kosturnici, ali udaljenoj od mesta gde su se smaknuća po podne 22. aprila 1941. godine zbila.

Na inicijativu Tigrana Kiša, predsednika Skupštine grada, odbornici su februara ove godine doneli odluku da se 22. aprila otkriju identične spomen-ploče: jedna na zidu pravoslavnog groblja gde je obavljeno streljanje, a druga u samom groblju, kraj mesta gde je drugih 16 Pančevaca obešeno.

Svi koji su svedočili o ovom događaju slažu se da su u egzekuciji stradali ugledni građani samo da bi se Pančevci zaplašili i bili upozoreni da moraju da se pokoravaju novoj vlasti. Među ubijenima bilo je onih koji su učestvovali u demonstracijama 27. marta.

Da bi se dalo neko pokriće onome što sledi, folksdojčeri su u noći između 20. i 21. aprila 1941. godine inscenirali napad „četnika” na nemačke vojnike. Navodno, „četnici” su na okupatorske soldate pucali sa groblja, a tvrdi se da je iste noći, na novoseljanskom putu, u obračunu dva pripita nemačka vojnika jedan ubijen, što je takođe iskorišćeno kao povod za kažnjavanje civilnog stanovništva.

Na dve ploče, dela akademskog vajara Ivane Rakidžić-Krumes, posle natpisa „Zamisli poglede nevinih ljudi. Zapamti, nikad ne zaboravi“ imena su streljanih, odnosno obešenih Pančevaca.

M. Šašić