Đurina varoš

Srpska Crnja, banatsko selo, varoš ili palanka, bilo kako da je označite uvek će biti Crnjana koji će da tvrde drukčije. Odnedavno na ulazu u ovo mesto stoji velika tabla s natpisom "Dobro došli u Đurinu varoš". Na samoj granici s Rumunijom, iako danas s nevelikim brojem stanovnika (oko 5.000), ima bogatu i zanimljivu istoriju. Prvi put se pominje 1373. godine, pod imenom Čorna, 1482. kao Crno Selište, a 1528. na najstarijoj karti Ugarske ubeležena je kao veće naselje.

Ovde su se kroz istoriju vodile velike bitke; jedna takva između hrišćanske carske vojske, koju je predvodio knez Fridrih Avgust, i turske sa sultanom Mustafom na čelu, odigrala se 26. avgusta 1696. godine u blizini Crnje, na Begeju, koji je u to vreme tuda proticao.

Ipak, ljudi su oni koji pronose slavu nekog mesta. Najpoznatiji Crnjanin bez sumnje je Đura Jakšić, rođen 27. jula 1832. Ugledni paroh Dionisije Jakšić i njegova supruga Hristina dobili su sina prvenca Georgija – Đuru, a srpska književnost i slikarstvo jednog od najznačajnijih stvaralaca. Kuća pesnikovog oca nalazi se nedaleko od, za ono vreme, raskošne barokne crkve podignute 1788. godine. U toj crkvi je i danas Đurin umetnički rukopis: osamnaest ikona iz 1853. godine. Iako pripadaju njegovim ranim radovima, one su značajne među malobrojnim Jakšićevim delima iz oblasti crkvenog slikarstva.

U Narodnoj biblioteci "Đura Jakšić" u Srpskoj Crnji čuvaju se dva njegova originalna rukopisa iz druge polovine 19. veka: pismo Ministarstvu prosvete Srbije i govor posvećen jednom pokojniku, koji je Đura pisao po narudžbini.

U zavičajnoj zbirci biblioteke čuvaju se i stara izdanja Đurinih knjiga iz 19. veka, građa o Srpskoj Crnji i ostalim naseljima opštine Nova Crnja. Tu su i dokumenta o drugim znamenitim Crnjanima, kao što su književnici Mileta Jakšić, Milutin Jakšić, Draginja Gavrilović, Momčilo Milankov, Vojislav Kuzmanović i vajar Aleksandar Zarin.

Crnja je danas mirna, lepa, ušorena i pomalo uspavana varoš, a za vreme manifestacije "Dani Đure Jakšića" (ranije Liparske večeri) sva posvećena umetnosti.

– Te večeri se održavaju početkom juna i na njima se okupi mnoštvo umetnika sa sadržajima kojih se ne bi postidele ni evropske metropole – kaže Nebojša Faranov, upravnik biblioteke koja je organizator ove manifestacije.