Horhe Luis Borhes, književnik bez granica

MADRID – Sutra se navršava 25 godina od smrti Horhea Luisa Borhesa, argentinskog pesnika, pripovedača i esejiste i jednog od najuticajnijih književnika 20. veka.

Njegovo formiranje kao intelektualca i umetnika počinje već u detinjstvu u velikoj porodičnoj biblioteci sastavljenoj od dela na engleskom, koji je znao zahvaljujući baki Engleskinji.

Njegovo obrazovanje nastavlja se u Švajcarskoj, gde je sa porodicom živeo između 1914. i 1921. godine, dobija značajan podsticaj u Španiji, po kojoj putuje tokom 1919. godine, uobličava se u Buenos Ajresu, u koji se vratio nakon 1921. godine, da bi, zahvaljujući nepresušnoj radoznalosti, trajalo do kraja života.

Argentinskog književnika su privlačila srednjovekovna evropska dela, skadinavske sage i klasična dela arapske, kineske i drugih istočnih književnosti, a poznavao je i Bibliju, Kuran i dela budista.

Književni rad Borhes je započeo pisanjem stihova i bavljenjem poetikom, a prve stihove „Crveni ritmovi”, posvećene oktobarskoj revoluciji koje nikada nije objavio, napisao je 1919. godine tokom svog boravka na Majorki.

Slede zbirke pesama poput „Oduševljenje Buenos Airesom”, posvećena rodnom gradu i objavljena 1923, „Mesec od prekoputa” iz 1925. i „Sveska San Martin” iz 1929. godine u ultraističkom stilu - odbacivanje osećajnosti, subjektivnosti, prisustvo anegdota, metafora, ironičnog tona.

Početkom tridesetih godina prošloga veka stvorio je jedinstven poetski svet - nagoveštava zaokupljenost univerzalnim pitanjima o nedokučivosti čovekove sudbine i vremenu čije nezaustavljivo proticanje izmiče razumu.

Osnovu njegove proze ne čini životno, već litararno iskustvo - prozu zasniva na osnovu tuđih knjiga, tačnije piše sopstvene varijante tuđih tekstova filozofske, metafizičke i istorijske tematike.

Umetnički najvrednije delo je knjiga pripovedaka „Fikcije” iz 1944. godine. U njoj pisac pravi sintezu urođene maštovitosti i kreativno iskorišćenih stečenih enciklopedijskih znanja. Neke od tema su smrt, besmrtnost, večnost, svemir, biblioteka kao metafora sveta.

Borhes je eseje pisao tokom čitavog života, a teme je crpeo iz književnosti, istorije, teologije i filozofije. Najviše je pokazivao zainteresovanost za nacionalne teme - „Jezik Argentinaca” iz 1928. i „Vidovi književnosti o gaučosima” iz 1950. godine.

Godine 1938. književnik je doživeo povredu glave i njegov vid slabi, a krajem 1950-tih je i oslepeo, ali ga to nije sprečilo da nastavi da piše i stvara značajna književna dela.

Između 1950. i 1953. godine bio je predsednik Udruženja argentinskih pisaca i držao je predavanja u raznim obrazovnim i kulturnim institucijama. Od 1955. do 1973. godine je bio direktor Nacionalne biblioteke u Buenos Ajresu, a 1956. postao je profesor engleske književnosti na tamošnjem Univerzitetu.

Najznačajnije priznanje „Premio Servantes”, nagradu za književnost na čitavom hispanskom jezičkom području, dobio je 1980. godine u Madridu.

Umro je 1986. godine u Ženevi.