Antić: Srbima u Crnoj Gori pripada status konstitutivnog naroda

BEOGRAD – Istoričar Čedomir Antić ocenio je da je odnos dela crnogorskih vlasti i javnosti prema Srbiji posledica nastojanja da se potisne srpski identitet Crne Gore, upozorivši da se kulturne, političke i ekonomske veze sa Beogradom često predstavljaju kao opasnost, dok se pritisci koji dolaze iz drugih susednih država prećutkuju ili prihvataju bez ozbiljnijeg otpora.

Antić je, u intervjuu za podgoričku „Borbu”, rekao da se iza optužbi o takozvanom malignom srpskom uticaju krije nedemokratsko razumevanje države i nacije, zasnovano na uskraćivanju ravnopravnosti značajnom delu građana Crne Gore.

Prema njegovoj oceni, pojedine političke strukture u Podgorici nastoje da za sebe obezbede podršku određenih krugova u NATO-u i Evropskoj uniji kako bi nastavile politiku koja nije u skladu sa ustavnim načelima, zakonitošću i ravnopravnošću građana.

Antić je za „Borbu” naveo da se u delu crnogorske političke javnosti kao uzor posmatra odnos prema ruskom stanovništvu u Estoniji i predratnoj Ukrajini, uz uverenje da bi sličan model mogao da bude primenjen i prema Srbima u Crnoj Gori.

Govoreći o istorijskim vezama Srbije i Crne Gore, Antić je ukazao da dve države, uprkos bliskosti, tokom većeg dela istorije nisu imale jedinstvenu državnu upravu, prosvetni sistem i kulturne institucije.

Ipak, kako je istakao, zajednički identitet očuvan je zahvaljujući Svetosavlju, Kosovskom zavetu i Srpskoj pravoslavnoj crkvi, koja je i tokom socijalističkog perioda bila izložena progonima i poniženjima.

Upravo to „dubinsko srpstvo”, na kome je, prema Antićevim rečima, utemeljen značajan deo istorijskog i kulturnog nasleđa Crne Gore, izaziva strah kod onih koji savremenu crnogorsku državnost žele da izgrade na udaljavanju od Srbije i srpskog naroda.

Antić je posebno kritikovao političke aktere koji se istovremeno izjašnjavaju kao Crnogorci, Jugosloveni i Srbi, ali odbacuju Srbiju kao matičnu državu srpskog naroda i protive se organizovanoj saradnji srpskih političkih, kulturnih i nacionalnih institucija.

On smatra da takvi krugovi od Srbije očekuju bezuslovnu podršku Crnoj Gori, dok istovremeno prihvataju priznanje samoproglašene nezavisnosti Kosova i razvijaju bliske odnose sa predstavnicima prištinskih institucija.

Prema njegovoj oceni, Srbija se od tih političkih krugova poziva da objašnjava i opravdava svoju politiku prema Kosovu i Metohiji, iako se u Crnoj Gori podržavaju potezi usmereni protiv teritorijalnog integriteta Srbije.

Antić je ocenio i da se deo crnogorske političke elite približava Hrvatskoj, računajući da bi preko evropskih integracija mogao da obnovi saradnju sa Demokratskom partijom socijalista i da hrvatski nacionalni model iskoristi kao sredstvo za dalje potiskivanje srpskog identiteta.

Govoreći o odnosu Podgorice prema Srbiji kao najznačajnijem ekonomskom partneru i ključnom turističkom tržištu, Antić je rekao da su litije predstavljale veliko iznenađenje za političke strukture koje su verovale da je srpski nacionalni identitet u Crnoj Gori oslabljen ili potisnut.

Litijski pokret pokazao je, kako je naveo, da srpski identitet, SPC i tradicionalne veze sa Srbijom i dalje imaju duboku snagu u crnogorskom društvu.

Antić je za „Borbu” ukazao da u Srbiji živi oko 300.000 državljana Crne Gore, kao i veliki broj ljudi poreklom iz Crne Gore, zbog čega pojedini politički krugovi u Podgorici Srbiju posmatraju kao prostor čije resurse i mogućnosti mogu nesmetano da koriste.

Istovremeno, kada se iz Srbije postavi pitanje ravnopravnosti Srba u Crnoj Gori, takvi zahtevi se, prema Antićevim rečima, proglašavaju agresijom, mešanjem u unutrašnje stvari ili delovanjem u korist Rusije.

„To je tuđa livada koju koriste, a kada ljudi sa te livade pitaju za ravnopravnost njihove braće u Crnoj Gori, nagrde ih kao agresore i prijave kao ruske agente”, rekao je Antić.

Osvrćući se na odnos vlasti u Podgorici prema Zagrebu, Antić je ocenio da je popustljivost prema Hrvatskoj rezultat straha od moguće blokade evropskih integracija, ali i ideološke bliskosti dela crnogorske političke elite sa hrvatskim modelom izgradnje nacije.

Prema njegovom mišljenju, osnivači Pokreta Evropa sad politički su sazrevali u periodu kada su glavnu opoziciju režimu DPS-a činili srpski narod i njegove stranke, dok je Srbija bila oslabljena, okrenuta sopstvenim problemima i opterećena jugoslovenskim nasleđem.

Antić smatra da je evropska integracija tada predstavljana kao jedini politički koncept koji nije bio potpuno neprihvatljiv srpskom stanovništvu, a koji je istovremeno bio blizak DPS-u.

On je naveo da se delu crnogorske političke elite dopada način na koji je Hrvatska izgradila savremeni nacionalni identitet, oslanjajući se na državno pravo, zapadnu podršku i predstavljanje različitih protivnika kao zajedničke opasnosti.

Takav model je, prema Antićevoj oceni, teško u potpunosti primeniti u Crnoj Gori, ali pojedini politički akteri i dalje veruju da ga mogu upotrebiti kao opravdanje za novo približavanje DPS-u i nastavak antisrpske politike.

Antić je kritikovao i različite standarde prema izjavama iz Beograda i Zagreba. Dok se, kako je naveo, svaka poruka iz Srbije dočekuje kao mešanje u unutrašnja pitanja, izjave hrvatskih zvaničnika o Boki Kotorskoj kao hrvatskom kulturnom prostoru prolaze bez snažnije reakcije.

Takav odnos on je povezao sa političkom podaničkom kulturom razvijenom tokom vladavine DPS-a i sa potrebom dela političke elite da pred spoljnim centrima moći dokazuje distancu prema sopstvenom srpskom poreklu.

Antić je poručio da Srbija ne treba da prihvata političke koncepte prema kojima bi ljudi koji ne priznaju Srbiju kao matičnu državu srpskog naroda istovremeno imali pravo da utiču na njenu unutrašnju i nacionalnu politiku.

Istakao je da je godinama pre referenduma podržavao nezavisnost i Srbije i Crne Gore, ali pod uslovom da Srbi u Crnoj Gori imaju punu političku, nacionalnu, jezičku i versku ravnopravnost.

Prema njegovom stavu, Srbi, kao narod koji predstavlja značajan deo stanovništva Crne Gore i ima većinsko prisustvo u crkvenoj i jezičkoj sferi, treba da dobiju status konstitutivnog naroda.

Time bi, kako je rekao, Crna Gora bila priznata i kao srpska država, a ne kao nacionalna država usmerena protiv srpskog identiteta.

„Draža mi je bila i ostala makar i delimično srpska Crna Gora nego nesrpska zajednička država”, rekao je Antić za podgorički portal.

On je naglasio da bi demokratska Crna Gora, zasnovana na ravnopravnosti, morala da vodi umerenu, dobrosusedsku i kompromisnu politiku.

Ukoliko ne postoji spremnost da se Srbima prizna ravnopravan i konstitutivan položaj, Antić smatra da bi trebalo razgovarati o dubljoj teritorijalnoj i političkoj decentralizaciji zemlje, pa i stvaranju dva ili tri entiteta.

U oštroj formulaciji, on je rekao da bi oni koji odbijaju ravnopravnost Srba mogli u delovima Podgorice, Cetinja, Bara i Danilovgrada da grade sopstveni „fašistički Diznilend”, dok bi ostali delovi zemlje bili uređeni u skladu sa voljom stanovništva koje u njima živi.

Govoreći o držanju crnogorske diplomatije prema sporovima sa Hrvatskom oko Mornja, školskog broda „Jadran”, Prevlake i imovinskih pitanja, Antić je ocenio da Ministarstvo spoljnih poslova više ne zastupa interese svih građana, već je postalo politički eksponent jednog manjinskog nacionalnog koncepta.

Prema njegovim rečima, takav odnos nije počeo sa sadašnjim rukovodstvom diplomatije. Kao primer naveo je ranije postupanje Filipa Ivanovića, koji je, kako tvrdi Antić, pre ulaska u vlast govorio u prilog pravima srpskog naroda, ali je posle dobijanja državne funkcije napustio takve stavove.

Antić je ocenio da je sadašnja politika udaljavanja od Srbije i popustljivosti prema Hrvatskoj nastavak ideološkog i državnog kontinuiteta uspostavljenog u Crnoj Gori posle 1945. godine.

Kao jedan od simbola te politike naveo je rušenje Njegoševe kapele na Lovćenu, tvrdeći da je odluka bila inspirisana hrvatskim kulturnim i političkim krugovima.

Podsetio je da su muslimanski zidari, angažovani na rušenju kapele, odbili da to učine, posle čega su, prema njegovim rečima, sa Cetinja došli dobrovoljci koji su izvršili taj zadatak.

Takva politika, zaključio je Antić u intervjuu za „Borbu”, ne može da donese stabilnost i uspeh, već vodi novim podelama, neuspesima i frustracijama.

„Srpski narod u Crnoj Gori svakako neće biti deo toga”, poručio je Antić.