Žongleri na dvorovima srpske vlastele

Od ranog srednjeg veka, a posebno od vremena prvih velikih ustanaka protiv turske vlasti, srpski narod je uvek svoju kulturu gradio kroz sintezu sopstvenih vrednosti i stranih uticaja. Najpre je bio deo kulture Vizantije, ali i romanskog Mediterana, potom nešto više zatvoren u sebe, da bi se poslednja tri veka okrenuo Evropi. Geografski udaljena Francuska jasnije je počela da se ukazuje na našem horizontu tek u vreme romantizma i značajnih istorijskih zbivanja s početka XIX veka, a to su zbivanja koja će Francuze i Srbe dovesti u česte direktne kontakte.

Dr Ana Vujović (1964), profesor Učiteljskog fakulteta u Beogradu (predaje: Francuski jezik, Istoriju francuske civilizacije i Savremenu francusku kulturu), autor je knjige „Srpsko-francuska susretanja”, koju je objavio Učiteljski fakultet iz Beograda.

– Različiti su bili uzroci interesovanja za naše narode i krajeve, koji su Francuze podsticali i navodili da u svojim delima pišu o nama ili nas pominju: opšti umetnički pokreti, škole i pravci, istorijski događaji i okolnosti, pomeranja naroda i ratovi, ekonomske i geopolitičke prilike, čar egzotike i mistifikacije nepoznatih i udaljenih krajeva, lični ili porodični razlozi, naklonosti autora – objašnjava Ana Vujović.

Stanovnici naših prostora dolazili su u dodir s Francima, precima Francuza, kaže Ana Vujović, još od 6. veka, preko susreta Vizantije sa Francima. Srbi se, kao poseban narod na Balkanu, prvi put pominju 622. godine u „Analima franačkog kraljevstva”, i to pod imenom Sorabi. Za njih se u toj knjizi kaže da zauzimaju veliki deo nekadašnje rimske provincije Dalmacija, koja se prostirala duboko u unutrašnjosti, sve do blizu Save, na severu, i Ibra, na istoku.

Francuski uticaji su u naše krajeve, najčešće, stizali preko Venecije i Dubrovnika. Francuski žongleri i zabavljači dolazili su i na primorje, ali i u unutrašnjost zemlje, na dvorove srpske vlastele.

Racionalizam, kao najistaknutiji filozofski pravac u Francuskoj u 18. veku, nadahnjivao je i Dositeja, koga često smatraju osnivačem srpske filozofije i etike, a koji je, poput velikih francuskih enciklopedista, radio u ime razuma i napretka, borio se za društvene reforme, toleranciju među ljudima, klasnu ravnopravnost i pravo svih na obrazovanje. Dositej je čitao Molijera, Le Saža, La Fontena...

Do 19. veka, napominje Ana Vujović, direktni kontakti Francuza i Srba bili su, relativno, retki, kako zbog geografske udaljenosti, tako i zbog činjenice da Srbi vekovima nisu imali sopstvenu državu, već su živeli u sastavu Turskog carstva, Austro-ugarske imperije i Mletačke Republike.

Ana Vujović podseća i na čuveni tekst Viktora Igoa „Za Srbiju”, u kojem veliki pisac govori o hrabrosti, nepokolebljivosti i odvažnosti srpskog naroda. Alfons de Lamartin, jedan od najvećih francuskih književnika, posebno romantizma, član Francuske akademije, diplomata i putnik, tokom putovanja na Istok, posetio je i Srbiju. S divljenjem piše o srpskom narodu, neke naše pesme unosi u svoja dela „Put na Istok” i „Novi put na Istok”, a neke motive iz naše poezije koristi u svojoj poemi „Pad jednog anđela”.

Kej Srbije u Lionu

Boraveći u Francuskoj, sredinom 19. veka, Ljubomir Nenadović, jedan od naših prvih, u ono vreme retkih prevodilaca s francuskog, bio je oduševljen Parizom i Francuzima, a posebno šampanjcem za koji je govorio da „greje bolje, nego vruća voda”. Parizom je bio oduševljen i Simo Matavulj, koga je nazivao „svetskim mozgom”. Naš pisac je priznao da su dva njegova boravka u Parizu, osamdesetih godina XIX veka, više uticala na formiranje njegovog književnog ukusa, nego sve drugo. Obožavao je Gi de Mopasana.

Francusku poeziju, parnasovce i simboliste, pažljivo čitaju Jovan Dučić, Milan Rakić, Milutin Bojić... Francuska pozorišna scena utiče na stvaralaštvo Jovana Sterije Popovića, Koste Trifkovića, Branislava Nušića i Ive Vojnovića. S druge strane, našu narodnu poeziju, najčešće iz nemačkih izvora, prevode Prosper Merime, Šarl Nodje, Eliza Vojar, Žerar de Nerval...

Prema izveštajima iz 1905. godine, u Narodnoj biblioteci u Beogradu, među deset najčitanijih pisaca, bilo je pet francuskih autora: Viktor Igo, Gi de Mopasan, Alfons Dode, Anatol Frans i Emil Zola. Istovremeno, u periodu od 1908. do 1911. godine, u Francuskoj, pojavljuju se prevodi dela Branislava Nušića, Svetozara Ćorovića i Janka Veselinovića.

Sredinom dvadesetih godina 20. veka, na inicijativu kneza Pavla Karađorđevića, u Beogradu, osnovan je Muzej savremene umetnosti. Sredinom 1929. godine, u ime prijateljstva dva naroda, dvadeset šestoro francuskih umetnika poklanja 40 svojih radova: slika, grafika, skulptura... Kada je od ovog muzeja i Istorijsko-umetničkog, osnovan Muzej kneza Pavla, kupljena su mnoga dela francuskih slikara: Monea, Renoara, Matisa, Degaa, Utrila, Pisaroa, Gogena, Koroa...

--------------------------------------------------------------

Spomenici i ulice

Spomenik Petru I Karađorđeviću i Aleksandru I Karađorđeviću u Parizu

Posle podizanja Spomenika zahvalnosti Francuskoj, u Beogradu, 1930. godine, Francuska je uzvratila podizanjem spomenika kraljevima Petru I Karađorđeviću i Aleksandru I Karađorđeviću u Parizu. Kralju Petru I spomenik je podignut i u Orleanu, a kralju Aleksandru I Karađorđeviću i u Marselju. U centru Beograda postoji Francuska ulica, a u Lionu – Kej Srbije.

Sutra: Neistine i poluistine o Srbima