Posveta El Greku

Specijalno za Politiku

Toledo – Španci, a posebno stanovnici Toleda, grada autonomne pokrajne Kastilja-La Manća, počeli su sa pripremama za 2014. godinu, kada će obeležiti 400 godina od smrti El Greka, slikara, vajara i arhitekte španske renesanse.

Spremljeni su veliki laseri kojima će se reprezentovati značajna dela ovog umetnika na zidovima katedrale „Svete Marije”, bolnice „Tavera”, manastira „San Huan de los Rejes”, čija je izgradnja počela 1477. godine po nalogu kralja Ferdinanda i kraljice Izabele, i gradske kapije Bisagra iz 10. veka.

Vlasti grada Toleda, koje će uz pomoć opštine Madrid sprovesti izuzetno veliki projekat obeležavanja četiri veka od El Grekove smrti, veruju da će događaj okupiti ljubitelje prave umetnosti i doprineti boljem upoznavanju umetnika.

S druge strane, u madridskom muzeju „Prado” biće postavljena izložba posvećena ovom umetniku, na kojoj će se naći neka od njegovih maestralnih dela poput „Gospodin sa rukom na grudima”, iz 1584. godine, „Poklonjenje pastira”, iz 1600. godine”, ili slike koje je uradio za oltar madridske crkve „Donja Marija de Aragon”.

El Greko je umro aprila 1614. godine u Toledu i smatra se velikim majstorom španskog i evropskog slikarstva. Slikao je na platnima velikih dimenzija i to, uglavnom, za oltare crkava, ali i portrete španskih plemića i sveštenika.

Izduženost i ekspresivna „deformacija” likova koje je slikao naveli su neke stručnjake da zaključe da je bolovao od astigmatizma, ali većina istoričara umetnosti smatra da se time koristio kako bi doprineo dramatičnosti.

Koristio se detaljnom opservacijom i, prvi put u istoriji slikarstva, uneo psihološki momenat u izraz ličnosti koje je slikao. Zbog ovih inovacija doživeo je kritike i omalovažavanje od strane svojih savremenika.

U periodu između 17. i 19. veka El Grekova dela padaju u zaborav – slike su, uglavnom, skrivane po crkvama i manastirima ili seljene sa jednog mesta na drugo zbog restauracije ovih religijskih objekata, zatim prodavane ili poklanjane. A onda od 19. veka istoričari umetnosti ponovo pokazuju interesovanje za njih i kreću u ponovno otkrivanje.

El Greko je rođen 1541. godine na Kritu, koji je u to vreme pripadao Mletačkoj republici. O njegovom detinjstvu i počecima u slikarstvu se malo zna, zbog nedostatka dokumenata, ali istoričari smatraju da je slikanje učio na Kritu.

U početku je radio kao ikonopisac, a onda je otišao u Veneciju na usavršavanje.
Tačna godina odlaska se ne zna, ali se pretpostavlja da je to bilo između 1560. i 1566. godine. U Španiju je otišao 1577. godine i ostao tamo da živi i radi.