Srbima sa severa dati samostalnost u pravosuđu

Ahtisarijev plan mogao bi da posluži kao okvir koji bi omogućio da trenutni zastoj na severu Kosova ustupi mesto normalizaciji života, smatra američki diplomata Džerard Galuči, koji je do 2008. godine bio regionalni predstavnik UN u Kosovskoj Mitrovici. Kao član Savetodavnog odbora nevladine organizacije Transkonflikt, on je izradio preporuke kako u određenim oblastima (sudovi, policija, opštinske nadležnosti, finansije, međuopštinska saradnja, saradnja sa Srbijom, Kosovska Mitrovica) primeniti Ahtisarijev plan i to na oblasti koje nisu obuhvaćene planom, kao što su carina, energetika, telekomunikacije, na pitanje rudnika Trepča, ali i na pitanje „severa kao dela šireg Kosova”.

Prema Galučijevim preporukama, koje su ekskluzivno date za „Politiku” i prištinski list „Koha ditore”, od suštinskog značaja za dobijanje srpske podrške za bilo kakav sporazum biće pronalaženje načina da se Srbima omogući rad lokalnih sudova u okviru distrikta za većinski srpski sever. Galuči smatra da bi bilo potrebno smestiti Okružni sud na severu unutar šireg pravosudnog sistema Kosova i da „na Kosovu obe strane posmatraju pravosuđe – sudove i tužioce – kao oruđe za nametanje autoriteta drugoj strani”.

„Moguće rešenje za pitanje prava i osnivanje posebnog okružnog suda za sever značilo bi da bi lokalnim sudovima i Okružnom sudu na severu bilo dopušteno da slede srpski zakon, pod pretpostavkom da u velikoj meri moraju delovati u skladu sa propisima Unmika, kodeksom bivše Jugoslavije i zakonom koji se primenjuje južno od reke Ibar”, naveo je on u preporukama i dodao da bi apelacioni sud postojao kako bi rešavao sporove koji proizilaze iz bitnih razlika između kodeksa, i za slučajeve prelaska nadležnosti između severa i juga.

On ukazuje da bi sudije i tužioci u četiri opštine na severu bili imenovani u skladu sa procedurama iz Ahtisarijevog plana samo nakon odobrenja skupština relevantnih opština i overavanja kvalifikacija od postojećih tela Okružnog suda u severnoj Mitrovici. Pri tome kandidati se ne bi smatrali nepodobnim zbog službe u pravosudnom sistemu Srbije.

Galuči je naveo mogućnost da u skladu sa Ahtisarijevim planom etnička pripadnost lokalne policije i lokalnih komandira odražava etnički sastav opštine. Četiri policijske stanice na severu bile bi dužne da podnose izveštaj komandiru severnog distrikta sa sedištem u severnoj Mitrovici, kojeg bi izabrali kosovski Srbi koji služe na severu i koji bi – kroz proces konsultacija – bio prihvatljiv za predsednike opština na severu. I severni i južni distrikti kosovske policije moraju da imaju zamenika komandira odabranog iz nevećinske zajednice na toj strani Ibra.

Galuči naglašava da aneks tri Ahtisarijevog plana predviđa da opštine imaju pravo na „finansijske donacije” iz Srbije ali da bi ta sredstva bila ograničena na „ono što je opštinama potrebno za obavljanje njihovih nadležnosti i morala bi biti jasna i prikazana javnosti kroz uključivanje u objavljene opštinske budžete”. „Ta sredstva će biti prenesena kroz ’račune u poslovnim bankama, overena od strane Centralne banke Kosova’ i dostavljena u riznicu Kosova. Prijem sredstava iz Srbije ne bi umanjio donacije iz centralne vlade, niti bi bio predmet oporezivanja, nadoknade ili troškova ’bilo koje nametnute vrste’. Takođe, Srbija bi mogla da vrši transfer penzija, kao i druge ’pojedinačne transfere’”, navodi se u dokumentu Transkonflikta.

Bivši regionalni predstavnik UN u Kosovskoj Mitrovici smatra da bi primena odredaba Ahtisarijevog plana, koje pružaju „proširene” nadležnosti za severnu Mitrovicu u oblastima visokog obrazovanja i sekundarne zdravstvene zaštite, omogućila da bolnica u severnoj Mitrovici i univerzitet ostanu institucije kosovskih Srba koje bi bile ili pod opštinskim vlastima ili bi bile deo severnog ili „partnerstva” širom Kosova uz stalnu podršku Srbije.

Svoje preporuke Galuči bazira na osam pretpostavki i uslova, među kojima su i da sve strane žele da reše pitanje severa bez daljeg nasilja, ali da sever Kosova ostaje deo Kosova pri čemu će lokalnim institucijama severno od Ibra i dalje biti dopušteno da funkcionišu kao opštine u Srbiji. Jedan od uslova je i da kosovski Srbi na severu prihvate odgovornost da učestvuju u centralnim institucijama Kosova, te da usklade svoj politički rad koliko je god moguće sa onim koji se primenjuje južno od Ibra.