Odnos neravnopravnih partnera

Nemačko-srpski odnosi nikada nisu bili ni jednostrani, ni jednoobrazni, niti jednostavni. Oni uključuju i teška istorijska iskustva iz dva svetska rata ali i dugu istoriju kontakata, kulturnih uticaja, privrednih odnosa, kaže za naš list profesor na Filozofskom fakultetu u Beogradu, istoričar dr Milan Ristović, autor knjige „Nemački novi poredak i jugoistočna Evropa 1940–1945”.

Nemačka carevina, od ujedinjenja 1871, i tokom Bizmarkovog mandata nema direktnog interesovanja za Balkan. Nemačka je zbog svoje tadašnje nezainteresovanosti mogla da se na Berlinskom kongresu pojavi u ulozi neke vrste stabilizatora, tako da je Bizmarkov uticaj bio veoma važan za stvaranje sistema koji je postojao na Balkanu od 1878. do Balkanskih ratova.

– U vreme austrougarske aneksije BiH 1908. godine, to više nije bila Bizmarkova politika nezainteresovanosti, već agresivni imperijalizam Vilhelma Drugog i Nemačkog carstva, koje se ubrzano naoružava, ima velike kolonijalne ambicije, želeći da igra glavnu ulogu u Evropi, na Bliskom istoku, u Africi, na Dalekom istoku... U strateškim planovima Nemačke Srbija i Balkan sada dobijaju ulogu „dopunskog privrednog prostora”, koji treba staviti u službu nemačkih strateških ciljeva – podseća dr Ristović i dodaje da se početkom 20. veka javlja izrazito negativna, stereotipna slika Srbije i Srba.

– Srbi imaju teško, traumatično iskustvo iz dva svetska rata sa Nemačkom i njenim saveznicima. U Prvom svetskom ratu, 1915, nemačka vojna sila je imala odlučujuću ulogu u vojnom slomu Srbije. U Drugom svetskom ratu glavna okupaciona sila u Srbiji bio je nacistički Treći rajh, sa svim onim strašnim posledicama koje je ovaj prostor pretrpeo zbog jedne takve ekstremne politike – napominje naš sagovornik.

U periodu posle Drugog svetskog rata,jugoslovensko-nemački, pa tako i oni srpsko-nemački odnosi bili su određivani pre svega situacijom koju je stvorio hladni rat i činjenicom da od 1949. postoje dve nemačke države. Jugoslovensko priznavanje Demokratske Republike Nemačke, i aktiviranje Halštajnove doktrine koja je određivala zapadnonemačku spoljnu politiku prema državama koje su priznale režim u Istočnom Berlinu, dovelo je do prekida diplomatskih odnosa 1957. godine. Ali, privredna saradnja je nastavljena, pa intenzivne ekonomske odnose od početka šezdesetih godina prošlog veka prati i masovni odlazak jugoslovenskih radnika u Nemačku – u vreme kada ne postoje diplomatski odnosi, koji su obnovljeni 1968. godine.

Rezultati pregovora Tito–Brant i sporazum o rešavanju nekih od najtežih pitanja odnosa dve države, 1973, bili su kulminacija saradnje vlada u Bonu i Beogradu.

– Odnos Jugoslavije (i Srbije) i SR Nemačke uvek je bio odnos dva neravnopravna partnera, imajući u vidu snagu nemačke privrede i rast njenog političkog uticaja u Evropi. Na rast nemačkog političkog i vojnog uticaja u Evropi imala je upadljivog efekta i jugoslovenska kriza, u kojoj je ujedinjena nemačka država, igrala veoma važnu ulogu, posebno oko pitanja priznanja Slovenije i Hrvatske. To je bio trenutak vojnog povratka Nemačke na Balkan, kao dela međunarodnih snaga tokom različitih faza jugoslovenske krize – navodi dr Milan Ristović.