Srbi većinski vlasnici

Srpska nepokretna imovina čini 58 odsto ukupne nepokretne imovine na Kosovu i Metohiji. Međutim, veliki problem predstavlja to što je, većim delom, ova srpska imovina uzurpirana, spaljena ili – uništena. Ove podatke saopštila nam je Slavica Radomirović, inženjer geodezije u Koordinacionom centru za Kosovo i Metohiju, koja kaže da je na Kosmetu, recimo, uzurpirano oko 20.000 srpskih stanova. U proteklih sedam godina vlasnicima je vraćeno svega 60, a to je jedva tri odsto od ukupnog broja uzurpiranih srpskih stanova. U proseku je godišnje Srbima vraćano 86 ili, pak, sedam stanova mesečno, što samo ukazuje na (ne)efikasnost Unmika i privremenih institucija samouprave na Kosovu i Metohiji.

U opštini Peć je, kako navodi naša sagovornica, u 50 sela, spaljeno ili uništeno 2.526 srpskih kuća. U samoj Peći spaljeno je ili uzurpirano 2.555 srpskih kuća i drugih objekata, ukupne površine 166.841 metar kvadratni. U opštini Peć uzurpirano je ili spaljeno i 606 objekata državne i društvene površine ili 81.877 metara kvadratnih. U četiri opštine – Peć, Istok, Klina i Orahovac uzurpirano je ukupno 75.993 parcele obradivog zemljišta, koje je u vlasništvu Srba.

U toku 2003. i 2004. godine privremene institucije samouprave i Unmik doneli su Zakon o uspostavljanju registra prava na nepokretnu imovinu i Zakon o upisu prava nad nepokretnostima. Nevolja je u tome, kaže Slavica Radomirović, što upis prava imovine nad nepokretnostima obavljaju opštinske katastarske službe. Te službe nisu dostupne ni Srbima koji su ostali na Kosovu i Metohiji, a pogotovu ne onima koji su raseljeni u Srbiju.

Vlasnici imovine imaju formalno pravo da se žale opštinskim sudovima na Kosmetu i da traže povraćaj uzurpirane imovine. No Srbi, a pogotovo raseljeni, nemaju novca ni za sudske procese, kao ni mogućnosti da dođu do potrebne dokumentacije.

Postoji, pri tom, realna opasnost da Srbi čak izgube pravo vlasništva nad svojom imovinom. Naime, na Kosmetu postoji propis po kome onaj ko obrađuje i održava navodno napuštenu imovinu, posle 10 godina ima pravo da postane njen vlasnik po osnovu državine zemljišta?! U svim zapadnim zemljama privatna imovina je svetinja, ali, čini se, na Kosmetu nije.

Nedavno je Joakim Riker, izaslanik generalnog sekretara UN, govorio na sednici Saveta bezbednosti o navodno dobrom napretku u uspostavljanju registra nepokretnosti. O realnom stanju, problemima koje Srbi imaju sa uzurpiranom imovinom i  nemogućnosti da imovinu upišu u registar – Riker, međutim, nije ništa rekao.

Pregovorima u Beču između zvaničnog Beograda i Prištine trebalo je da se raspravlja i o rešavanju problema u vezi sa imovinom Srba i Srbije na Kosovu i Metohiji. No, raspravljalo se samo o povratku oduzete imovine Srpskoj pravoslavnoj crkvi i o zaštitnim zonama oko značajnih srpskih svetinja, pogotovu onih koje su u registru svetske baštine kulturnih dobara.

Slavica Radomirović, koja je i rukovodilac tima za prikupljanje podataka o oduzetoj imovini SPC na Kosmetu u periodu od 1945. do 1999. godine, navodi da je na osnovu agrarne reforme, nacionalizacije i premerom teritorije, SPC ukupno oduzeto poljoprivrednog, šumskog i građevinskog zemljišta površine 5.255,5 hektara.

Najviše je oduzeto manastiru Devič. Čak 3.077 hektara. Druga po redu je Pećka patrijaršija sa oduzetih 846 hektara, zatim Visoki Dečani sa 728 hektara, a onda dolaze crkvena opština Prizren sa 269 hektara. Sledi manastir Draganac sa 207 hektara, pa manastir Gračanica sa 100 hektara...

Nevolja je u tome što su, kaže Slavica Radomirović, u periodu od 1945. godine rađeni premeri i upisi u katastar, ali bez velike (i pokretne) tačnosti. Događalo se, tako, da se upisom pojedinih objekata ne stavi njihova prava namera, pa je za neke crkve "pisano" da su džamije, a za neke da su škole ili jednostavno – zgrade. Kad je Eparhija raško-prizrenska i kosovskometohijska protestovala 1987. godine, izvršene su određene ispravke. Rečeno je tada da to nisu bile (zlo)namerne greške, već tehničke.

Ovih dana pojavile su se u medijima informacije da u blizini pojedinih manastira Albanci grade privatne objekte i da će preko poseda manastira Visoki Dečani, koji je, inače, pod zaštitom Uneska, ići novi put. Unmik se oglasio obećanjem da će se takve pojave sprečiti. Nadamo se da će ovog puta reagovati.

Bitno je, kaže Slavica Radomirović, da Srbija zaštiti svoju državnu, društvenu i privatnu imovinu, kao i imovinu SPC. To se može učiniti, jer je originalna katastarska dokumentacija 1999. godine preneta u centralnu Srbiju.