Antologija pesme, a ne pesnika

Povodom stogodišnjice od objavljivanja prvog izdanja (1911, Zagreb), Srpska književna zadruga objavila je 24. izdanje čuvene „Antologije novije srpske lirike” Bogdana Popovića (1863–1944). Antologiju čine tri doba: prvo – posle 1840; drugo – posle 1880; treće – posle 1900. O antologiji je govorio Slobodan Rakitić, a stihove Jovana Jovanovića Zmaja, Đure Jakšića, Alekse Šantića, Milana Rakića i Sime Pandurovića kazivao Srba Milin.

U predgovoru za prvo izdanje Bogdan Popović objašnjava da je antologija sastavljena, od početka do kraja, u cilju i po merilima „čisto estetičkim”. Bez obzira na ono što bi u novijoj srpskoj lirici bilo zanimljivo za književnog ili kulturnog istoričara, Popović je birao pesme po njihovoj – lepoti. Ono što je karakteristično za neko doba ušlo je u ovu zbirku samo onda ako je u isto vreme bilo i lepo. Popovićeva namera bila je da tačno da ono što naslov njegove knjige kazuje: zbirku cveća novije srpske lirike.

Antologija Bogdana Popovića, zajedno sa „Srpskim književnim glasnikom”, pokrenutim na samom početku 20. veka, 1901. godine, podseća Slobodan Rakitić, nagovestila je novi budući vek i srpske istorije i srpske književnosti. Ona je, na izvestan način, komplementarna „Srpskom književnom glasniku” koji je označio novi početak srpskog pesništva i uticao na formiranje duhovne kulture i književnog ukusa u srpskom narodu, ne samo u Srbiji, nego u svim srpskim zemljama. Njegov pokretač i prvi urednik bio je upravo Bogdan Popović, francuski đak.

Rezultat novih književnih stremljenja, karakterističnih za „Srpski književni glasnik”, jeste upravo „Antologija novije srpske lirike” koju je sačinio Bogdan Popović. I u „Glasniku” i u Antologiji oseća se snažan uticaj modernih evropskih pesnika, francuskih (kod Jovana Dučića i Milana Rakića), ruskih (kod Vojislava Ilića), engleskih (kod Svetislava Stefanovića), nemačkih (kod Alekse Šantića), mađarskih (kod J. J. Zmaja). Popović je pošao od shvatanja da nema apsolutno dobrih pesnika, već prvenstveno ima dobrih pesama. Ovo shvatanje ne treba uzeti bukvalno. Zato se za njegovu Antologiju i kaže da je antologija pesme, a ne pesnika.

Svaka antologija podrazumeva lični stav priređivača. Pitamo Rakitića ko su bili, među srpskim pesnicima, miljenici Bogdana Popovića?

– Tačno, svaki antologičar ima svog pesnika. U Popovićevoj antologiji počasno mesto, sa najviše pesama, dobio je Jovan Dučić, pa se često kaže da je ova antologija – Dučićeva antologija. Kako Popović ništa nije menjao u svojoj antologiji, pesme nastale posle 1911. godine – ostale su izvan nje. Kada ovo kažem mislim, pre svega, na Jovana Dučića, koji je svoje najbolje pesme napisao posle 1911. Međutim, upravo se njegova rana lirika uklapa u pesničku estetiku Bogdana Popovića. Po broju pesama, posle Dučića slede: Vojislav Ilić, Milan Rakić i Aleksa Šantić, a za njima naši veliki romantičari: Branko Radičević, J. J. Zmaj i Đura Jakšić. Sima Milutinović Sarajlija i Petar Petrović Njegoš nisu se uklapali u Popovićevo shvatanje lirske poezije – ističe Rakitić.

Period od početka 20. veka do balkanskih ratova, naglašava Rakitić, smatra se „zlatnim dobom srpske književnosti”. Antologija Bogdana Popovića najviši je izraz tog doba, izraz književnog ukusa epohe i evropeizacije srpskog pesništva. Bogdan Popović je, kao i Jovan Skerlić u svojoj „Istoriji nove srpske književnosti”, postavio nove standarde tadašnje književnosti, ali i srpske duhovne kulture uopšte.

Upravo zato „Antologija novije srpske lirike” Bogdana Popovića opstaje više od jednog veka.

Z. Radisavljević