Žrtve komunističkog režima na sajtu

Posle dve i po godine rada Komisije za tajne grobnice ubijenih posle 12. septembra 1944. godine na njihovom sajtu www.komisija1944.mpravde.gov.rs pokrenut je projekat „Otvorena knjiga žrtava”, kao jedinstven takav poduhvat u Evropi, a moguće i u svetu. Kako kaže za „Politiku” sekretar Državne komisije dr Srđan Cvetković, radi se o najmodernijoj formi, softveru koji sadrži interaktivni teritorijalni internet pretraživač žrtava na području cele Srbije, stradalih posle oslobođenja. Od ukupno 35.000 i više lica, koja se nalaze u njihovoj privremenoj evidenciji, do ovog trenutka već su uneli podatke o skoro 20.000 njih, koji se mogu pronaći na ovom pretraživaču.

– Ova baza podataka, za sada samo u ćiriličnoj verziji, sadrži detaljne podatke o svakom licu: ime i prezime, zanimanje, nacionalnost, datume rođenja i smrti, okolnosti pod kojima su nastradali, kao i kvalifikaciju dela pod kojima su ta lica vođena, i svuda gde je to moguće, mesto i tačnu lokaciju gde su ubijeni. Svi uneti podaci sadrže i precizan izvor, jedan ili više njih, odakle potiču, tako da građani koji su u srodstvu ili imaju interes da nekoga rehabilituju ili potraže, preko našeg sajta mogu dobiti najpouzdanije moguće podatke. To i jeste osnovni smisao projekta, da bude neka vrsta javnog servisa građanima u procesu rehabilitacije i restitucije, svojevrsna otvorena knjiga, u kojoj je moguće podatke dopunjavati, menjati, ispravljati na osnovu više izvora – navodi Cvetković.

Sistem može sam da uradi izveštaje po više od 20 kategorija, kao što su nacionalna pripadnost, politička orijentacija, teritorija, vreme stradanja, socijalna struktura žrtava...

– Svesni smo da su samo izvori sa kojima radimo, često neprecizni, kontradiktorni, da u njima ima i grešaka, pa smo stoga omogućili građanima da nam prijavljuju nove podatke preko „poštanskog sandučeta” koje se nalazi u vrhu našeg sajta. Na taj način postići ćemo da podaci koje smo postavili budu što precizniji pouzdaniji, da dođemo do nekih izvora za koje ranije nismo znali, o ljudima i naročito lokacijama stradanja. Jer bez uključivanja najšire javnosti u Srbiji, kao i dijaspore, nemoguće je privesti ovaj ogroman posao kraju – objašnjava sekretar Državne komisije.

Kako napominje, ovaj projekat je svojevrsno finale rada Komisije, koji će da objedini i na jednom mestu prikaže sve što je do sada urađeno, uz dosta volonterskog rada i skromna sredstva dobijena preko Ministarstva pravde, ali uz veliku podršku Instituta za savremenu istoriju, čiji je direktor dr Momčilo Pavlović i koordinator Odbora za istraživanja.

– Po broju obrađenih podataka o stradalim licima, mi smo daleko iskoračili ispred kolega iz Slovenije, Hrvatske ili Bugarske, koji se bave sličnim poslom u mnogo dužem periodu nego mi ovde. Preostaje još jedan važan deo, ekshumacije na preko 200 do sada utvrđenih lokacija masovnih pogubljenja. Međutim, to su veoma skupi i složeni, a često i nemogući poslovi i za sada ne postoji nadležnost Državne komisije da obavlja ove ekshumacije. To je u ovom trenutku u nadležnosti viših sudova i lokalnih samouprava. Naša je ideja da samouprave same pokreću takve inicijative, a mi ćemo ih u tome podržati i dostaviti sve postojeće informacije. Treba ipak priznati da je, posebno u Sloveniji, čija je komisija imala veću podršku države, urađeno mnogo više na planu ekshumacije – kaže naš sagovornik.

Posle višegodišnjeg rada Komisije, prikupljena obimna građa omogućuje da se ne zaustave na ovom koraku, već da nastave u nekoliko pravaca, otkriva Cvetković.

– Naš rad ima smisla ukoliko ovo do čega smo došli bude prezentovano ne samo kroz formu sajta i internet baze, već i kroz organizovanje izložbi o represijama režima o kojima se dugo ćutalo i koje su vršene u ime onog čije se ime nije smelo pominjati. Konačno, kako bi se ovi procesi komparativno sagledali na tlu Srbije i Jugoslavije, postojeća baza podataka mogla bi se proširiti na područje čitave bivše Jugoslavije, i to uključujući period od 1941. godine i zločine svih strana učesnica u sukobu, a ne samo titoističke vlasti. Na taj način, konačno bi se izmerile prave razmere tragedije građanskog i antifašističkog rata i revolucije, razbile predrasude i mitovi o broju žrtava i karakteru ovih sukoba – napominje dr Srđan Cvetković.

Bojan Bilbija