Zanimljivo i aktuelno

Prvi put izvedena u Londonu 1956. godine, drama "Osvrni se u gnevu" Džona Ozborna anticipirala je grupu "gnevnih mladih ljudi", pisaca čije su "drame iz kuhinjskog slivnika", smenivši dominaciju salonskih komedija Terensa Retigana i Noela Kauarda, tada značile renesansu angažovanog pisanja u Britaniji. Protagonista Džimi Porter je postao zaštitni znak individualizma i buntovnosti, zbog nezadovoljstva izazvanog razočaranjem u posleratnu politiku laburista koji su, tipično, nasuprot obećanoj utopiji u mladim ljudima ubili sve iluzije i nade.

Reditelj Boris Liješević odlučio se za osavremenjivanje Ozbornovog teksta (prevod Olivera Milenković), neophodno da bi on danas nama bitnije značio. U predstavi se to postiže putem redukovanja društveno-političkog aspekta drame, odnosno fokusiranja na problem međuljudskih odnosa, kao i načinom igre u pojedinim nastupima Džimija (Igor Đorđević) i Klifa (Nenad Stojmenović). Porter se u nekoliko ključnih scena direktno obraća publici, što je postupak koji razbija čvrste granice naturalizma teksta, ukida "četvrti zid" i brehtovski se približava publici. Reditelj uključuje i naratora koga predstavlja Klif. On gledaoce uvodi u priču, komentariše je i zaključuje, što takođe odstupa od teksta i u funkciji je stvaranja potrebne distance prema likovima i radnji (delovi teksta koje govori Klif, kao narator, u Ozbornovom tekstu su didaskalije).

Osim ovih scena koje narušavaju realističku bazu predstave, glumci igraju u okvirima psihološkog realizma. Đorđević energično oblikuje lik Džimija, besnog zbog nemogućnosti da ostvari svoje potencijale. Paulina Manov igra njegovu suprugu Alison koja doživljava markantnu transformaciju – od pomirljive i fražilne, do čvrste i odlučne žene. Milena Predić oblikuje ženstvenu i strastvenu Helenu, a Miodrag Krstović pukovnika Redforna, suzdržanog i praktičnog. U bitnim dramskim momentima radnje, muzičar Ivan Aleksijević na sceni svira klavir, jasno izvlačeći i akcentujući emotivni nivo predstave. Izgled scene koja predstavlja dnevnu sobu u potkrovlju odgovara osnovnom rediteljskom konceptu, dakle, nekoj vrsti uslovnog realizma, odnosno realizma koji, namerno i funkcionalno, nije izveden do kraja (scenograf Mina Ilić).

Boris Liješević je vrlo uspešno predstavio Ozbornovu dramu, posebno zato što je izbor ovog teksta u načelu čudan; reč je, naime, o drami koja je, ipak, bitno vezana za kontekst u kojem se pojavila, i društveni i umetnički. Drugim rečima, bilo je logičnije izabrati neki od vrlo brojnih dramskih tekstova iz novog talasa britanskih "gnevnih pisaca" koji su obeležili devedesete godine, a koji su nam idejno i formalno znatno bliži (Dejvid Herouer, Džudi Apton, Džo Penhol).

Ipak, uprkos ovoj činjenici, predstava "Osvrni se u gnevu" zanimljiva je i aktuelna jer dramski efektno i podsticajno analizira probleme ljubavi, braka, preljube, prijateljstva, koji zaista nikada ne zastarevaju.