Vek pukovskih zastava

Pukovske zastave iz balkanskih ratova i Prvog svetskog rata, izložene pred Domom Narodne skupštine prilikom nedavne promocije najmlađih oficira VS, jedna su od novina na vojnim ceremonijama.

Zapravo, reč je o replikama zastava pod kojima je srpska vojska izvojevala pobede u ratovima vođenim od 1912. do 1918. godine, čija se stogodišnjica obeležava ove godine i narednih. Originali, posle veka postojanja veoma osetljivi na oštećenja, čuvaju se u Vojnom muzeju na Kalemegdanu, a replike su napravljene u avgustu 2010. godine.

Od 51 zastave dodeljene srpskim pukovima 1911. godine sačuvano ih je 47, od kojih je jedna u pariskom vojnom muzeju. U mirnodopskom periodu iznošene su retko, samo na važnim jubilejima: 14. jula 1919. u Parizu povodom francuskog nacionalnog praznika, a u Beogradu i Gornjem Milanovcu decembra 1939. povodom 25. godišnjice Kolubarske bitke, kao i na pukovskim slavama.

Pukovske zastave, prema podacima Ministarstva odbrane, bile su u upotrebi sve do 1930. godine, iako je tada već duže od decenije postojala Kraljevina SHS i kasnije Kraljevina Jugoslavija, kada je kralj Aleksandar Prvi Karađorđević na Banjici uručio vojsci nove zastave, dok su stare predate Vojnom muzeju.

Muzej tada nije imao svoju zgradu, pa su zastave čuvane u Zadužbini kralja Petra na Oplencu, a posebno zanimljiv detalj jeste to da su tokom Drugog svetskog rata sačuvane tako što su bile zazidane u Narodnom muzeju.

Priča o nastanku pukovskih zastava u vezi je sa smenom dinastija u Srbiji 1903. godine, kada se nametnulo i pitanje zamene starih vojnih zastava. Nekoliko godina kasnije usvojene su uredbe o zastavama, ali su nove vojne zastave izrađene tek 1911. godine.

Zastave je u dva navrata tokom 1911. godine vojsci uručio kralj Petar Prvi Karađorđević, sa ministrom vojnim Stepom Stepanovićem, na svečanosti održanoj na Banjici.

Prvobitno je bilo predviđeno da pukovske zastave budu od svile, ali zbog prilika u kojima su nastale, uoči balkanskih ratova, urađene su skromnije. Zastave su formacijske, jednoobrazne, sa dve strane i bez većih umetničkih pretenzija.

Sa jedne strane je, na srpskoj trobojnici, srpski grb, krunisani dvoglavi beli orao sa ocilima na štitu i deviza „Za kralja i otačastvo / s verom u Boga”, a sa druge lik Svetog Andrije Prvozvanog, uz istu devizu.

Simboli i devize na njima su vezeni svilenim koncem. Na jednom kraju lente izvezen je monogram kralja Petra Prvog Karađorđevića, uokviren u hrastov i lovorov venac, a na drugom  je naziv puka.           

Kroz slavne bitke

Skoro sve zastave su dobile  mnogobrojna kolektivna odlikovanja za izuzetna požrtvovanja u oslobođenju teritorija iz osmanlijskog ropstva u Prvom balkanskom ratu, kao i za podvige u borbi sa Bugarima u Drugom balkanskom ratu.

Pod pukovskim barjacima srpska vojska se tokom Prvog svetskog rata borila na Ceru, Kolubari, Drini, u odbrani Beograda, povlačila se preko Albanije do Krfa, a potom preko Solunskog fronta ponovo do oslobođenja Beograda i dalje.