Turistički putokaz

Ko se nađe blizu Zaječara, obavezno bi trebalo da skrene put Romulijane: nalazište, koje se nalazi na jedanaestom kilometru puta ka Paraćinu, već godinu dana je u proceduri kao kandidat za upis na listu svetske kulturne i prirodne baštine Uneska. Godišnje ga poseti oko 30 hiljada turista što je ipak skroman učinak nalazišta ovakvog značaja i vrednosti koje je prvi "naslutio" čuveni Feliks Kanic: on je crtežima Gamzigrada iz 1860. i 1864. godine uveravao da se tu nalazi "jedna od najvećih i najočuvanijih rimskih građevina u Evropi".

Posle toga, više od veka trajale su stručne rasprave o tome šta su zapravo te misteriozne građevine, kakva im je bila svrha, ko je njihov tvorac i zašto su izgrađene baš tu – u zabiti rimske provincije Priobalske Dakije kojoj je tada pripadao crnorečki kraj. Do konačnog rešenja te velike tajne došlo se mukotrpnim arheološkim istraživanjima kojima je više od dvadeset godina rukovodio akademik Dragoslav Srejović.

Čuveni naučnik borio se za smelu imaginaciju da Gamzigrad nije logor već – carska palata! I dokazao: ta grandiozna palata čija je izgradnja započela 305. ili 306. godine zvala se Feliks Romulijana; bila je rezidencija imperatora Gaja Valerija Galerija Maksimilijana (297–311), mesto u kome je on rođen, sahranjen i uznesen među bogove (podigao je u slavu svoje majke Romule). Feliks Romulijana zahvata prostor od 6,5 hektara, opasana je odbrambenim sistemom od dvadeset kula, unutar kojih se nalazi carska palata sa vestibilima, atrijumima, termama, višebojnim podnim mozaicima, mermernom oplatom i skulpturama i predmetima od granita roze boje i zelenog porfirita sa Peloponeza.

Izgrađena je u središtu jednog džinovskog prirodnog amfiteatra, u bajkolikom ambijentu koji je naseljen još od praistorijskih vremena.

Neki dragoceni eksponati arheološkog lokaliteta nalaze se i u Narodnom muzeju u Zaječaru. Bora Dimitrijević, direktor muzeja, celokupne napore poslednjih godina je usmerio ka tome da Romulijana postane kulturni prioritet grada Zaječara, ali i da stekne širu afirmaciju kao deo svetskog kulturnog blaga. Romulijana jedno vreme umalo nije postala zmijarnik i zaboravljeno mesto. Sada je dovedena voda, postavljeni toaleti, ograđen parking, asfaltiran prilazni put, pokošena trava pa okolina izgleda kao Vimbldon, podignuta je bina za koncerte...