Popuštene šanse

Način na koji je jermenski reditelj Hakob Kazančjan izabrao da scenski predstavi dramu „Virus” Siniše Kovačevića nije odgovarajući zato što se brojna značenja tragičnosti junaka u drami ne izražavaju sa potrebnim intenzitetom. Komad koji govori o bolesti i o odnosu društva prema bolesnicima, njihovom nemilosrdnom odbacivanju i proganjanju, kao i o krivici i sudbini, ali i o porodičnom nasleđu, na scenu je utisnut u stilu izrazitog poetskog realizma. Koreografski, muzički i likovni elementi predstave su previše jarki, dominantni u toj meri da ne predstavljaju sredstva koja adekvatno prenose dramski sadržaj (scenski pokret i izbor muzike Hakob Kazančjan).

Glumci deluju kao aveti zalutale u jednu vizuelno–muzičku dramu. Ćušnuti u tonove Ravelovog „Bolera” koji se neprestano ponavljaju, u različitim varijacijama, kao i u ples senki drugih izvođača koji nastupaju iza providne zavese, dramatis personae postaju skoro nebitne, kao da igraju tuđe drame. Tome još treba dodati i da je gluma preovlađujuće naivna i dramski neubedljiva – u nezahvalnom spoju sa tom jakom poetskom stilizacijom, dubina tragičnosti likova, Aleksandra (Iškan Garibjan), njegovog oca Dimitirija (Armen Santrosjan), sestre Marije (Gohar Karapetjan), Ane (Nara Sargsjan) i drugih, ne dolazi do neophodnog izraza. Da nevolja bude još veća, Kovačevićev tekst je primetno skraćen što je dovelo do daljeg dramaturškog rasejavanja i do skoro potpunog gubitka fokusa radnje.

Sa velikim interesovanjem čekana „Gospođa ministarka” u režiji provokativnog Olivera Frljića i izvođenju zagrebačkog satiričkog pozorišta „Kerempuh”, nije ispunila visoka očekivanja domaće publike.  Glavni razlog postojanja predstave vrlo je tesno vezan za kontekst igranja; njena osnovna intrigantnost se nalazi na jezičkom planu – glumci u Zagrebu igraju na srpskom jeziku, vrlo tečno savladanim (savetnik za jezik i scenski govor Bogdan Diklić). Izazovnost ovog postupka produbljena je rediteljevim izborom da se srpska igra titluje na hrvatski, čime se eksplicitno i lucidno upire prst u nonsens borbe za političko odvajanje dva srodna jezika, odnosno nacionalistički konotiranu jezičku izolaciju. Muzika u predstavi je tradicionalna srpska, igru glumaca značajno prate tamburice i trube; predstava počinje i završava se starogradskom pesmom „Bolujem ja, boluješ ti”, a tokom njenog trajanja preleću prepoznatljivi instrumentalni tonovi drugih srpskih pesama iz tog vremena, na primer „Svilen konac” i „Marš na Drinu” (izbor muzike Irena Popović).

Na zagrebačkoj sceni su ovi postupci neosporno idejno i politički vrlo probojni, u pogledu bezobzirnog iritiranja nacionalističko–patriotskih tabua. Međutim, sa preseljenjem predstave na našu scenu, njihova oštrica se tupi, smisao splašnjava, a probojnost se drastično koči. Izvučena iz originalnog konteksta, Frljićeva „Gospođa Ministarka” je preovlađujuće nezanimljiva i osrednja predstava zato što je to, u pogledu stila, jedno zastarelo, vrlo konvencionalno čitanje Nušićeve sjajne društvene komedije.

Tekst je postavljen vodviljski, glumci igraju vrlo oštro i nagaženo, kao da su ispali iz slepstik komedije. Jurcaju kao da su na trkama, puze i izvijaju se da bi dodvorili autoritetima, beče se i buljave bez granica, histerišu, šište i krkljaju kao da ih je strefilo ludilo. Mane likova su izdžikljale preko svake mere, izrasle su u nemani koje prete da smrve čitavo društvo. Iako se za ovakvu igru može naći idejno opravdanje (ludilo vlasti), ona je vrlo jednolična i brzo dosadi. Scenska efektnost karikature se munjevito troši ako se ne razvija promišljeno, ali i ako igra glumaca nije vrhunska, što ovde jeste slučaj.

U odnosu na Nušićev tekst, isključen je lik Ministra, njegovo završno pojavljivanje – to je značajna intervencija jer podvlači Živkinu (Elizabeta Kukić) punu superiornost, činjenicu da je njen muž Sima u toj situaciji potpuno suvišan. Treba naglasiti i to da je završetak predstave, za razliku od njenog ostatka, vrlo uzbudljivo rešen. Pod upaljenim svetlima u celoj sali, Živka se direktno obraća publici, sejući gnev i očaj jer je ostala bez ministarskih beneficija. U toj sceni, zbog upaljenih svetala i neposrednog obraćanja, dolazi do snažnog prodora aktuelnog društvenog trenutka, kada Nušićeve spodobe postaju deo naše političke stvarnosti. Tu se naziru društveno-politički dometi koje je ova predstava mogla da dostigne, ali nažalost nije.